Trong một khu vườn trăm hoa đua nở, thông thường những bông hoa sặc sỡ, hương thơm ngào ngạt hoặc có một kích thước dễ được nhìn thấy, thường được tự phô bầy ngay trước mắt khiến mọi người có thể nhận thức được ngay khi mới bước vào vườn hoa. Còn có những loài hoa vớiù hương thơm nhẹ diụ quyến rũ và với những mầu sác hài hoà thanh nhã, tuy đã hiện hữu cùng với những loài hoa khác, nhưng loài hoa hiếm quí này không dễ gì mà thấy chúng dễ dàng được.Trong vườn hoa âm nhạc, Vũ Đức Nghiêm là một trong những loài hoa hiếm quí ấy. Nhạc của ông thanh nhã, tiết điệu rất tuyêt vời, không quá cầu kỳ để trở thành diêm dúa lố bịch, nhưng cũng không giản dị mộc mạc thái quá để dễ bị đồng hóa với hình ảnh của người “nhà quê đi guốc mộc”. Nhạc của VDN có một sức quyến rũ lạ thường rất dễ thông cảm, càng nghe càng thấm thía và thích thú. Nhạc của VDN không ồn ào xô bồ, mà lãng đãng như mây trời, có khi như tiếng suối reo, có khi ầm ì như sóng biển vỗ trên ghềnh đá và đôi lúc tuôn trào như thác lũ. Cũng có chút thoáng buồn nhưng không cay đắng. Bằng thanh âm trầm bỗng trong tiếng nhạc VDN đã diễn tả tài tình một “Tình Yêu” thanh nhã, thật lãng mạn nhưng cũng không kém đam mê. Tình yêu qua nhạc VDN quả thật là những bông hồng, những nụ hồng hiếm, thật đẹp, trân quí và nồng nàn cho “người yêu dấu”.

VDN, một tên tuổi đi vào lòng người không bằng xảo thuật của thương trường âm nhạc, không bằng những quảng cáo ồn ào nặng mùi thương mại, mà bằng những nét nhạc trong sáng, nhẹ nhàng đầm ấm, rất dễ ru hồn người vào những cơn mộng ảo của “Tình Yêu.”

Hôm nay Hương Kiều Loan mời độc giả bước vaò khu vườn hoa của nhạc sĩ Vũ Đức Nghiêm để trò chuyện cùng ông, và cùng thưởng thức những đóa hoa thơm, xinh đẹp mà nhạc sĩ đã tặng cho người và cho đời.

HKL : Thưa anh, sau khi nghe cái CD “Đóa Hồng Cho Người Yêu Dấu” thì tôi đã nghĩ phải nhấc điện thoại, để nói lời cảm tạ nhạc sĩ đã cho nghe những bản nhạc mà tôi rất yêu thích. Nhân tiện, cũng xin anh cho độc giả biết chút ít về thân thế, tiểu gia đình và đại gia đình của anh ạ.

VDN: Tôi sinh năm 1930 tại làng Hoành Nha, tỉnh Nam Định. Tôi là con thứ nhì trong một gia đình gồm 8 anh em trai và 2 em gái. Chín anh em tôi đang sống rải rác nhiều nơi ở hải ngoại. Một người còn đang ở Việt Nam.

Tôi lập gia đình năm 1954. Chúng tôi được 7 cháu, tất cả đều đã có gia đình.

HKL : Xin anh cho biết ngoài CD ”Đóa Hồng Cho Người Yêu Dấu”, anh có ra những CD khác không ạ? và thể loại của nhạc? Tình cảm? Thánh ca? Quân hành?

VDN: Ngoài CD “Đóa Hồng Cho Người Yêu Dấu”, tôi còn có mấy CD về Tôn Vinh Ca, và về Giáng Sinh. Tôi gọi là Tôn Vinh Ca, mà không dám gọi là Thánh Ca, vì “Thánh Ca” là những bài đã được giáo hội công nhận từ bao thế kỷ. Tôi chỉ viết Tôn Vinh Ca để ca ngợi Thương Đế, chứ không dám có cao vọng viết thánh ca, từ ngữ có vẻ lớn lao quá. Tôi đã thực hiện những CD Tôn Vinh Ca 1,2,3,4 và một vài CD về Giáng Sinh mà tôi sẽ cho ra mắt trong dịp Giang sinh năm tới. Còn về nhạc quân hành, thì ngày xưa, tôi có viết, nhưng bây giờ, còn có ai hát quân hành nữa đâu? Bản nhạc Tôn Vinh Ca đầu tiên tôi sáng tác trong tù là Thi Thiên 90, bài thánh vịnh cổ nhất, cũng là bài cầu nguyện của thánh Môi se.

Vào tù rồi, nhưng Vũ Đức Chỉnh, em tôi, đã giấu đuợc một cuốn Kinh Thánh. Đây là cuốn Kinh Thánh của bố tôi cho, trước khi mất nước. Trong tù, hai anh em tôi đã phải lén lút, mỗi lần đọc Kinh Thánh. Một hôm, đọc đến Thi Thiên 90, tôi đã phổ ngay bài này trong vòng tuần lễ sau đó. Tôi tìm cách chuyển bài hát ra ngoài, và Thi Thiên 90 đã đuợc phổ biến rộng rãi ở nhiều Hội Thánh Tin Lành trong nước, cũng như ở ngọai quốc. Ca khúc này dài vào khoảng 200 trường canh. Nhạc sĩ Vĩnh Phúc, cô em tôi ở nhà thờ Tin Lành Saigòn, đã tìm cách chuyển đuợc bản nhạc qua Mỹ, gửi làm nhiều lần, mỗi lần một vài tờ.

HKL : Xin anh cho biết cơ duyên nào khiến anh bước vào lãnh vực âm nhạc?

VDN: Ngay từ ngày còn nhỏ, tôi thường đi hát trong ca đoàn của nhà thờ, đến khi là tráng niên cũng vậy. Tôi yêu âm nhạc, có lẽ do ảnh hưởng của bố tôi. Ông cụ ngâm thơ rất hay. Bây giờ nhớ lại, tôi vẫn còn thấy bồi hồi, tưởng như đang nghe đươc giọng ngâm thơ của cụ, Hơn nữa, tôi cũng được ảnh hưởng của mẹ tôi, qua những lời ru ngọt ngào của bài, nên từ đó, lòng yêu âm nhạc đã gắn liền với tôi tự bao giờ không hay.

HKL : Anh có tốt nghiệp ở trường âm nhạc nào, hay là theo học với một nhạc sĩ nào không? VDN: Thưa không, tôi không hề được đặt chân đến một trường âm nhạc nào, và cũng như chưa đựợc theo học một nhạc sĩ nào cả. Tôi tự học, và học hỏi qua bạn bè. Tôi có nhưng người bạn thân rất giỏi về âm nhạc như Phạm Đình Chương, Nhật Bằng đã chỉ vẽ cho tôi. Sau này, thì đuợc thêm một số nhạc sĩ khác chỉ bảo cho. Ngoài ra, khi ở trong tù, tôi có cơ may đươc hoc hỏi thêm về âm nhạc qua những nhạc sĩ Thiên Quang, Lê Như Khôi, và Lê Ngọc Linh.

HKL : Bản nhạc đầu tiên anh sáng tác vào thời điểm nào, xin anh cho độc giả đuợc biết.

VDN: Bản nhạc đầu tiên tôi sáng tác là một bản nhạc tình, tặng cho cô bạn gái cùng tuổi, học cùng trường ở Hải Phòng. Năm đó, chúng tôi mới 15, 16 tuổi, cùng thích hát, thường nghêu hát với nhau. Bây giờ nhớ lại, bản đó thật quá đơn sơ về nhạc lý, nhưng vẫn thấy lòng bồi hồi rung cảm, bởi vì đó là bản nhạc đầu tiên mình viết được.

HKL : Thưa anh, trong đại gia đình anh, có người nào có khả năng về văn nghệ như anh không? Nếu có, thì trong lãnh vực nào? Văn, thơ, họa? v..v

VDN : Tôi có người anh lớn, chơi Violon, nhưng chỉ là chơi nhạc chứ không sáng tác. Ngoài ra, tôi có người em gái là Bạch Cúc, chơi piano, và người em út, Vũ Trung Hiền, chơi guitar, và hát, nghe cũng được. Vũ Trung Hiền viết cuốn Duyên Anh và Tôi, Những Câu Chuyện Bên Ly Rượu, xuất bản đầu năm 2000, ghi lại rất nhiều kỷ niệm với Duyên Anh.

HKL : Vâng, để xin ngắt lời anh, HKL đã đuợc nghe anh Hiền hát, và tự đệm piano. Anh Hiền nói là “ Play by ears”, nhưng làm HKL đây lé mắt luôn, để xin mời qúy độc giả nghe anh Vũ Trung Hiền trong bản : “Này Cô Bé Yêu”, thơ Buì Vi Thiện, mà anh VDN mới phổ nhạc:.....

HKL : Nguời ta noí văn thơ... thường vận vào đời sống, số mạng con người. Anh thấy những nhận xét này có đúng không ạ? Và nếu đúng, đã vận vaò số mệnh anh như thế nào? VDN: Theo tôi nhận xét, những người nghệ sĩ thường đuợc Thiên Chúa ban cho một sự linh cảm nhiệm mầu, đôi khi họ có thể cảm đươc những gì sẽ xẩy đến, Thí dụ như Nhạc Sĩ Phạm Duy, cách đây mấy chục năm, ông đã viết bản nhạc Viễn Du: “Ra sông, biết mặt trùng duơng, biết trời mênh mông, biết đời viễn vông, biết ta hãi hùng” Tôi có cảm tưởng như Pham Duy đã đuợc một mặc thị nào đó, và tiên đoán đuợc những gì xẩy ra cho đất nước ở tương lai.

Riêng với tôi, những năm còn ở Đàlạt, tôi đã viết bài hát Trong Ngục Tù Bao La khi nghĩ đến người yêu bé nhỏ của mình, vì hoàn cảnh trái ngang, phải xa tôi. Nàng đi lấy chồng, và người chồng đó vì quá ghen tuông, sau đám cưới, đã nhốt nàng ở nhà, không cho nàng tiếp xúc với thế giới bên ngoài. Tôi đã hình dung ra một nàng cung phi bị giam nơi lãnh cung, khi nghĩ và nhớ về nàng.

Không đầy sáu năm sau, tôi đã bước vào tù ngục, khi miền Nam chúng ta thua trận, hàng trăm ngàn đồng bào và đồng đội của tôi đã bị giam nhốt vào cái nguc tù bao la đó.

HKL : Đuợc biết anh đã bị cầm tù trong traị cải tạo tới 13 năm, thưa anh trong tù, anh có gặp đuợc những nhạc sĩ nào? Và đã có những kỷ niệm vui buồn nào anh muốn chia sẻ với độc giả HQ ?

VDN: Tôi đã gặp đươc các nhà thơ Hà Thương Nhân, Tô Thùy Yên, Nguyễn Xuân Thiệp...v.v, và anh em đã chia xẻ với nhau những vui buồn, nâng đỡ tinh thần nhau, và sáng tác chung với nhau. Trong thời gian bị biệt giam cùng với Hà Thượng Nhân, tôi có dịp trao đổi với ông về những cảm xúc dạt dào nhớ vợ thương con, và tôi đã phổ nhạc một số bài thơ tù của Hà Thuợng Nhân, cùng mấy bài thơ của Tô Thùy Yên (Mùa Hạn) và Nguyễn Xuân Thiệp (Điệu Hoài Hương Xanh, Giả sử Mai Ta Về).Tôi nghĩ đó là những tuyệt bút sẽ đưa tên tuổi của họ vào thi sử, nhất là trong địa hạt thơ tù. Bài thơ “Xin Làm Cỏ Biếc Vương Chân Em Đi” của Hà Thượng Nhân, do tôi phổ nhạc năm 1981 đã được thu băng (Bích Ngọc hát). Bài này còn được biết đến dưới tên Mai Em, Anh Về. Bài thơ đó như sau:

Xin làm cỏ biếc vương chân em đi

Mai em, anh về

Xin làm cỏ biếc

Vương chân em đi

Xin làm giọt mưa

Mưa dầm rưng rức

Trên vai người yêu

Anh cầm tay em

bàn tay khô héo

anh nhìn mắt em

gió lùa lạnh lẽo

Anh nhìn lòng mình

mùa đông mông mênh

cỏ non mùa xuân

còn xanh dấu chân

trăng non mùa hạ

uớt đôi vai trần

Có xa không nhỉ

ngày xưa thật gần

Có xa không em?

Ngày xưa thật gần.

Mong rằng có dịp thu âm lại và gửi HKL để tạ lòng tri kỷ, xin HKL vui lòng chờ nhé

HKL :Được biết anh đã từng ở trại tù Long Giao. Kỷ niệm nào đặc biệt tại nơi đây đã khiến anh viết bản nhạc Mưa Long Giao?

Trong hơn 13 năm tù ngục, có một thời gian tôi ở cùng trại với nhạc sĩ Nhật Bằng (đài phát thanh quân đội), nhạc sĩ Thiên Quang, chỉ huy trưởng quân nhạc Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa. Chúng tôi có nhiều lần trao đổi tâm tình và kinh nghiệm sáng tác. Thiên Quang cũng giúp tôi học hỏi thêm về hòa âm. Những ngày tù đầu tiên ở trại Long Giao, tôi cũng ở gần các nhạc sĩ Lê Như Khôi, Lê Ngọc Linh và cũng học hỏi đuợc thêm từ hai anh nhiều kinh nghiệm sáng tác và lý thuyết hòa âm.

Bây giờ kể đến kỷ niệm những ngày ở trại tù Long Giao, năm 1975. Có nhiều hôm trời mưa, mưa nhiều như nuớc mắt những người tù.

Hà Thượng Nhân ở tù chung với tôi trong thời gian đó. Ông là một nhà thơ nổi tiếng từ lâu. Lúc ấy, ông đã khoảng 60 tuổi rồi, nên coi tôi như một người em. Một hôm, anh Hà Thượng Nhân đưa tôi một bài thơ, và bảo: - Tôi mới làm bài này, cậu xem có được không?

Tôi xem xong, nói ngay:- Em sẽ phổ nhạc bài thơ này.

Bài thơ như sau :

Mưa Buồn Long Giao

Trời có điều chi buồnMà trời mưa mãi thế Cây cỏ có chi buồnMà cỏ cây đẫm lệMà cỏ cây lệ tuôn?Anh nhớ em từng phútAnh thương con từng giây Chim nào không có cánhCánh nào không thèm bay Người nào không có lòngLòng nào không ngất ngây Gủi làm sao nỗi nhớTrao làm sao niềm thương Nhớ thương như trời đấtTrời đất cũng vô thường Ngày xưa chim hồng hộcVượt chín tầng mây cao Ngày xưa khắp năm châuBước chân coi nhỏ hẹp Bây giờ giữa Long GiaoNgồi nghe mưa sùi sụt Cuộc đời như chiêm baoCó hay không nẻo cụt?Anh châm điếu thuốc lào Mình say, mình say sao?

HKL : Thưa anh, làm cách nào anh cho bản nhạc đi thoát ra ngoài để đến tay người nhà và được phổ biến sau đó ạ?

VDN: Năm đó có người tù đuợc thả về. Tôi gửi anh bạn tù bản nhạc, nhờ anh mang ra ngoài. Anh ta nói nếu đề tên VDN, thì không cách gì lọt qua đuợc mạng lưới kiểm soát của ho, nhưng nếu ghi là Nhạc Liên Xô, chắc mang ra đuợc. Nhờ thế, bản nhạc đã đến tay người nhà tôi.

HKL : Trong 13 năm bị giam cầm đó, xin anh cho biết, anh đã trải qua những trại giam nào ? Và nơi nào đã có những kỷ niệm vui buồn, đau thuơng đặc biệt nhất?

VDN : Từ trại giam Tân Hiệp, Biên Hòa, tôi bị đưa ra Bắc ( Hoàng Liên Sơn), tháng Sáu 1976, và chuyển qua nhiều trại ở vùng Yên Báy, Lào Cay, v.v.

Tháng 10,1978, chuyển trại về trại giam Nghệ Tĩnh G ( NT 6)

Tháng 1/1981 chuyển trại về Hàm Tân

Tháng 4/1982 chuyển về trại Xuân Phước ( Phú Khánh), cho đến tháng 9/88, đuợc trả tự do.

HKL : Nhiều bạn bè khen bản nhạc Giả Sử Mai Ta Về, thơ Nguyễn Xuân Thiệp, do Vũ Đức Nghiêm phổ nhạc. Anh có kỷ niệm đặc biệt nào với nhà thơ đó không? Và do đâu anh cóï cảm xúc để viết thành bản nhạc?

VDN: Tôi rất thích thơ Nguyễn Xuân Thiệp. Bài Giả Sử Mai Ta Về đã gợi trong tâm hồn tôi một nỗi buồn khi nghĩ đến thân phận mình ngày đuợc thả về, nếu như có một ngày như thế.

Bài thơ ấy như sau:

Giả Sử Mai Ta VềGiả sử mai đây ta về lại trên đường, gặp tuổi thơ ta cười giòn tan trong nắngĐuổi bắt trái sao khô xoay tròn khi gió vang, ai gọi ta mà mùa Thu rơi đỏ mộngGiả sử mai đây ta về trên con phố cũ, ai đốt lên cho ta những ngọn đèn trong sương?Có đôi mắt nào nhìn ta qua khung cửa kính?Ôi con gấu bông vàng từng mơ mùa chín mật hươngÔi cuộc đời dẫu đã xa còn y như ngày trướcNhững bức tường nghiêng và những khóm tầm xuânAi trèo lên cao mà vừa nghe huýt sáoMặt trời, bạn hiền ơi, chờ ta qua mấy ngọn thùy dương

Bởi chiếc roi bạo lực chẳng thể vung hoài trong gióChú ngựa non reo tiếng lạc trên đồiCác con ta dưới vầng trăng tuổi nhỏ với ước vọng xanh như người thổi bóng lên trờiVà em nữa tất nhiên vẫn là em thời trẻ, của Saigon nằm mở cửa những đêm vuiEm và Saigon ăn ô mai ngoài phố, em và Saigon như một vệt son môiĐã lâu lắm dường như ta không còn trẻ nữaCon chim biếc bay rồi vườn vắng cây khôChợt một buổi nghe dòng sông nức nở, gọi ta về thầm kể những đêm xưa

Ôi giả sử mai đây ta về lại bên đờiDẫu chẳng còn ai biết đến ta chẳng còn ai đợi cửaThì trọn kiếp ta xin làm người nghệ sĩ rong chơiĐi đọc thơ ta giữa vùng bụi đỏ

HKL : Trong tù, bị kiểm soát nghiêm ngặt như vậy, làm thế nào những người nghệ sĩ như các anh vẫn sáng tác được, và làm sao để giấu được những sáng tác của mình?

VDN: Tôi có đọc một cuốn sách tựa đề “Hót Trong Tháng Tù”. Bià sách in hình mấy con chim nhảy nhót trong lồng. Tôi thầm nghĩ “ Trong ngục tù chim vẫn hót mà sao ta không hót được?”. Do đó, tôi tiếp tục sáng tác trong tù để nói lên tâm tư, tình cảm, và những uớc vọng thiết tha nhất của mình . Tatá cả đều đuợc ghi trong ký ức, sau khi tôi đã nghiền ngẫm, suy nghĩ về cấu trúc và lời ca. Có một số bài đặc biệt, như Thi Thiên 90, Khi Tôi Quỳ Nơi Chân Chúa, và Tôi Uớc Mơ Là Viên Than Hồng đều được chuyển tới tay Vĩnh Phúc (tác giả ca khúc Ngàn Thu Áo Tím, viết cùng với Hoàng Trọng) bằng đường bưu điện. Thật là một phép lạ, vì nếu cai ngục kiểm duyệt thư, biết được tôi chuyển nhạc đạo ra ngoài, thì họ cùm tôi là cái chắc! Những bài hát ấy đã đuợc chuyển qua Mỹ và được hát nhiều lần trên đài phát thanh Far East Broadcasting Company (FEBC) và các Hội Thánh Tin Lành hải ngoại.

Bản nhạc đó đã viết năm 86, 87 tại trại giam Xuân Phước. Hơn 10 năm mòn mỏi trong tù, của chờ đợi và tuyệt vọng, bản nhạc đã nói lên tâm tư người tù là tôi, và những người khác nói chung.

HKL : Có kỷ niệm nào trong tù mà anh không quên được?

VDN : Một kỷ niệm đau thương mà tôi nhớ mãi, là một lần đi lao động về, ngang qua một cánh đồng lúa mới đâm bông, lúa non vừa lên đòng đòng. Theo thói quen của một người nhà quê, tôi đã tuốt một cọng lúa non, cho vào miệng nhâm nhi, vì lúa khi đó ngọt lắm. Không ngờ tôi bị hai tên cán binh bắt gặp. Khi về đến trại, bọn cán binh tuổi chừng 18, 19, lôi tôi ra sân. Mỗi đứa đứng một góc, chúng đấm đá tôi văng từ đầu này qua đầu kia, và chỉ đấm đá vào ngực, vào bụng tôi thôi. Lúc ấy tôi đã gần 60, rất ốm yếu vì thiếu ăn, và lao lực. Chúng đánh dã man lắm, đánh đến khi tôi chịu không nổi, tiêu tiểu trong quần và ngất đi, lúc đó chúng mới dừng tay! Anh em bạn tù đã vực tôi dậy, đưa tôi về phòng và dùng nước muối xoa bóp những vết thương cho tôi.

HKL : Thưa anh, chắc là những tù nhân khác cũng bị hành hạ, không dưới hình thức naỳ thì cũng ở hình thức khác? Đau đớn thật, tại sao con người có thể trở thành dã man đến như thế!

VDN : Vâng, nếu nhắc lại thì còn phải kể nhiều nỗi đau thuơng khác nữa, nhưng tôi đã tin theo Thiên Chúa, và làm theo lời Ngài dạy là tha thứ cho kẻ thù mình. Làm đuợc như thế, lòng mình thanh thản hơn. Còn kẻ ác, hãy để Thượng Đế xét xử họ.

HKL : Anh có thể cho biết tên một số bản nhạc mà anh đã sáng tác trong thời gian bị cải tạo, và những bản nhạc đã được thu vào CD.

VDN : Trong CD Đóa Hồng Cho Người Yêu Dấu, có chừng 10 bản tôi sáng tác trong tù, như Tâm Tư Chiều, Muôn Trùng Xa Em Về, Như Mây Bay Về, Tâm Khúc Đêm Sao, Đóa Hồng Cho Ngươì Yêu Dấu..v..v

HKL : Chắc bản nhạc này anh đã sáng tác khi vợ hiền lên thăm nuôi?

VDN: Vâng, một kỷ niệm quá vui là được nhìn thấy mặt vợ con mà mình hằng ngày đêm mong nhớ. Sau bao nhiêu năm xa vắng, thế mà nào có đuợc cầm tay nhau! Nhưng cuối cùng cũng ráng lén hôn vợ đuợc một cái.

“Khi nụ hôn trao nhau vội vàngCòn ấm chút hương môi,Em đã xa tôi rồi, tay rời tay, con tim bồi hồi.”

HKL: Thưa anh, không phải mình HKL đâu, mà HKL tin rằng những bản nhạc hay, những bài văn hay, đuợc độc giả thật tình yêu thích là vì họ tìm thấy họ trong tác phẩm của tác giả, không ở khía cạnh này, thì ở khía cạnh khác. Thông thường những tác phẩm về tình cảm, nhất là về tình yêu, thì đều đuợc dễ dàng đón nhận

VDN: Vâng đúng vậy, “Yêu em anh bỗng thành thi sĩ; Ở tù anh bỗng thành nhạc sĩ.” Những bài thơ và nhạc viết trong tù, thường rất cảm động và hay. Trong tù có những anh em, không phải là nhạc sĩ, mà họ cũng sáng tác nhạc bằng âm điệu, nghe hát lên cũng hay lắm. Bản đầu tiên tôi sáng tác trong tù là một bản tôn vinh Chuá, vì trong tình trạng tuyệt vọng của cuộc sống, lúc đó chỉ còn biết cầu nguyện và cầu nguyện. Tôi có đươc cuốn thánh kinh, do người em là Vũ Đức Chỉnh giấu đuợc, nên anh em có những ngày mang ra chỗ sáng để đọc, và tôi đã phải nhập tâm đoạn nguyện cầu đó, rồi tôi đã phổ. Bài này đuợc phổ biến nhiều ở Hội Thánh Tin Lành. Đưa về Saì gòn, sau đó chuyển qua Mỹ, dài vào khaỏng 200 trường canh, cỡ 5, 6 tờ. Nhạc sĩ Vĩnh Phúc, cô em tôi ở nhà thờ Tin Lành Saigòn, đã tìm cách chuyển đuợc bản nhạc qua Mỹ, gửi làm nhiều lần, gửi rời từng tờ một.

HKL : Anh đã sáng tác đuợc bao nhiêu bài tôn vinh ca tất cả.

VDN: Khoảng 50 đến 70 bài, tôi cũng có sáng tác Tù ca, một CD 12 baì, phần lớn viết trong tù. Thơ nhạc viết trong giai đoạn ở tù này đã nâng đỡ tinh thần tôi rất nhiều. Nên tôi đã viết : “Xin tạ ơn Chuá, đã ban cho con một đời tự do, xin tạ ơn Chúa đã ban cho con ngày tháng lao tù”

HKL : Anh còn kỷ niệm naò trong tù , muốn chia xẻ với độc giả nữa không ạ?

VDN : Suốt mười ba năm dài đằng đẵng, hẳn HKL cũng biết chúng tôi có bao nhiêu là kỷ niệm đau buồn trong tù. Kể sao cho hết, nhưng có một kỷ niệm đây tôi muốn nhắc đến:

Khi ở Hoàng liên Sơn, tôi đi đánh sắn trên đồi mang về trại. Trên đồi cao nhìn xuống traị tù, tôi đau lòng nhìn thấy một lá cờ đỏ sao vàng ngaọ nghễ bay trong nắng sớm. Nghĩ đến thân phận lưu đầy biệt xứ của người tù khổ sai, gia đình tan nát, vợ con nheo nhóc, quê huơng đồng bào quằn quạị duới gót giầy bạo tàn của giặc Cộng, tôi lấy một chiếc lá sắn úa, mầu vàng như màu nghệ, đặt lên lòng bàn tay; trên lá sắn vàng, tôi đặt ba cọng lá sắn đỏ rực song song, thành hình ảnh lá cờ vàng ba sọc đỏ, lá quốc kỳ của miền Nam thân yêu tôi, nay đã bị giặc chiếm đóng, và đồng bào tôi bao nhiêu ngươì đã chết trên đuớng vuợt biên và trong tù cải tạo. Xúc động đến cùng cực, tôi nghẹn ngào, nuớc mắt trào ra. Phải một lúc lâu sau, mới qua cơn xúc động. Tôi lau nuớc mắt gánh sắn về traị.

HKL: Nghe nhạc sĩ nhắc đến vụ lá cờ, HKL đây cũng có một kỷ niệm khó quên, xin phép độc giả, để HKL kể một kỷ niệm của mình: năm 75, đếm Guam bằng chiếc taù Đại Dương, qua rất nhiều ngày lênh đênh trên biển, thiếu nuớc, thiếu ăn, v..v. Lúc tàu cập bến, truớc khi đặt chân lên lên đất liền, tự dộng moị người chẳng ai bảo ai, bỗng cùng đứng thẳng, không hiểu ở đâu trên taù con giữ đuợc lá cờ vàng ba sọc đỏ. Và thế là bài quốc ca đuợc mọi người cùng đồng thanh hát. Thú thật, HKL lúc đó mắt nhoà đi, không hát đuợc và chưa bao giờ thấy đau đớn như thế trong ý nghĩ rồi đây có bao giờ, và biết đến bao giờ mình mới lại đuợc nhìn thấy lá cờ thân yêu đó bay phấp phới trên vùng trời thân yêu như ngày xưa, khi mà thân ta đang lưu đầy tỵ nạn như thế này, chưa biết tương lai ra sao của bao dân VN lưu lạc. nỗi đau đớn đó bây giờ nhớ lại vẫn thấy trào nước mắt anh ạ. Để trở lại những câu hỏi, đươc biết anh có phổ nhạc một baì thơ của Cao Tiêu?

VDN: Thưa đúng vậy, thi sĩ Cao Tiêu, tức đại tá Hoàng Ngọc Tiêu Tôi đã xúc động khi đoc những câu thơ sau của Cao Tiêu:

“Hàng binh gom sư đoànBắt quân lính con nít đưa vô NamBắt phải vào chỗ chết

Thương cho em mười lămEm cũng quê Hà Nội

Em cúi đầu khẽ nóiEm gọi ta bằng ông”

Cao Tiêu viết về những em bé lính miền Bắc bị bắt làm tù binh. Sau khi quân ta chiếm lại được Cổ Thành Quảng Trị, nhà thơ Cao Tiêu lúc đó là Cục trưởng Tâm Lý Chiến, đã ra thăm Quảng Trị. Anh chứng kiến cảnh tù binh CS toàn là con nít ở tuổi vị thành niên, đã bị CS đưa vào Nam và cảnh Cổ Thành Quảng Trị điêu tàn sau khi giặc cộng bị tiêu diệt. Đó cũng là lúc ra đời của bài hát Cờ Ta Bay Trên Quảng Trị Thân Yêu .Tiếng hát đầy nước mắt “...lòng ta như thành này. Vinh quang trong tan nát” Đó là mấy câu cuối trong baì thơ của Cao Tiêu mà tôi phổ nhạc HKL : Khi nhỏ, anh có từng dự thi về sáng tác nhạc trong một buổi tổ chức nhạc không ạ?

VDN: Những năm cuối thập niên 50, tôi có tham dự cuộc thi sáng tác ca khúc do đài quân đội tổ chức, tôi được may mắn trúng tuyển một số bài: 1955 Đoàn Quân Bắc Tiến 1956 Chào Mừng Quốc Khánh 26 tháng 10 1960 Chúng Ta Đi Xây Nền Cộng HòaNgoài ra tôi cũng viết một số nhạc, vài bản Quân Hành Khúc.

1956 Sư Đoàn 3 Hành Khúc ( sau đổi là Sư Đoàn 5 )1958-59 Sư Đoàn 22 hành khúc1967 Sư Đoàn 23 Hành Khúc.

Ngoài ra tôi cũng đuợc giải thưởng cuộc thi viết nhạc cho các sư đoàn; như Sư Đoàn 22 ở KonTum. Bản Sư Đoàn 22 Hành Khúc gồm 62 trường canh: “Sư đoàn 22 đi lênSơn hà mang trên vai”

Và năm 67 viết hành khúc cho sư đoàn 23, đuợc giaỉ nhất. Khi đó sư đoàn ở dưới quyền đại tá tư lệnh Trương Quang Ân.

Tôi cũng viết hành khúc cho sư đoàn 3, sau đổi thành sư đoàn 5, bản nhạc cũng đổi tên theo luôn, “Đi lên sư đoàn 5, Muôn dân đang chờ ta. Làm cho nuí sông lừng danh Sư Đoàn 5”

Bài hát đó, từ năm 70 tới 73, đuơc nhạc sĩ Thục Vũ, khi đó là trưởng phòng 5 của sư đoàn cho hát hàng tuần trên đaì phát thanh Saì Gòn.

HKL : Được biết anh học khóa đầu tiên của Trường Sĩ Quan Trừ Bị Nam Định, năm 1951, cùng khoá với những tên tuổi lớn sau này, như Trung tướng Nguyễn Bảo Trị, Trung tướng Nguyễn Đức Thắng, Trung tướng Lê Nguyên Khang, Thiếu tướng Nguyễn Cao Kỳ .v.v.Xem như vậy, coi như đường binh nghiệp của anh không đuợc may mắn như những người bạn cùng khoá, vì họ lên lon vù vù. Anh có thể cho biết vì nguyên nhân naò đã làm cản trở sự thăng cấp bậc của anh không ạ?

VDN: Thuở còn là trung uý đóng ở miền Bắc, tôi lập gia đình giữa năm 1954. Sau đám cuới, tôi về phép trễ đến 7,8 ngày, và bị cấp trên báo cáo đào ngũ. Tôi bị nhiều ngày trọng cấm. Do đó. việc thăng cấp của tôi sau này bị lận đận.

HKL: Kỷ niệm nào đáng nhớ nhất trong đời văn nghệ của anh?

VDN:---Kỷ niệm đáng nhớ nhất trong đời văn nghệ của tôi là vào năm 1969, tháng 11, sau khi viết Gọi Người Yêu Dấu, tôi tình cờ gặp ca sĩ Thanh Lan ở Đàlạt. Thanh Lan hỏi tôi có bài nào mới viết không? Tôi đã đưa bài Gọi Người Yêu Dấu cho Thanh Lan. Sau đó ít lâu, khi tôi đang uống cà phê ở một tiệm nước khu Hoà Bình, gần chợ Đàlạt, chợt nghe tiếng hát rất quen. Đó là tiếng Thanh Lan hát Gọi Người Yêu Dấu. Ngọc Chánh thu thanh trong băng Shotguns Nhạc vàng 70. Tôi xúc động lắm, nghe Thanh lan hát bài ấy lần đầu tiên.

HKL : Tên anh đuợc gắn liền với bản nhạc naỳ khi bản nhạc được ra đời, đã là top hit của giai đọan đó, và bản nhạc đến bây giờ vẫn còn hay, vẫn làm người nghe bồi hồi xao xuyến, nếu không muốn nói là ray rứt trong cái đau thương mất mát của tình yêu., HKl nhớ đến những tình khúc trong CD, có những lòi nhạc. Khi đọc lên, không khỏi ngậm nguì, nhất là khi nghe nhạc đuợc hát. HKL nhận thấy không phaỉ chỉ có bản Goị Người Yêu Dấu là xuất sắc, trong cáí CD 12 bản nhạc kia, đã có những bản nhạc xuất sắc, mà chưa có cơ hội để được phổ biến rộng rãi, như bản Bâng Khuâng Nhớ Tình Xưa, Tâm Tư Chiều, Vùng Trời Kỷ Niệm, Thấp Thoáng Như Giấc Mơ..v..v.

VDN : Cám ơn HKL đã rất rộng lượng đối với những nhạc phẩm của tôi. Tìm đuợc tri kỷ cảm thông đuợc những gì mình viết ra, thật hiếm và quý.

HKL: Âm nhạc là tiếng nói chân thành nhất của nguời nhạc sĩ, tình khúc của anh mang nhiều giai điệu tha thiết, luyến nhớ., tuyệt vọng..Phaỉ chăng đã phản ảnh phần naò cuộc đời tình cảm riêng tư của anh?

Thưa anh, trưóc khi hỏi anh về một chú riêng tư, HKL phaỉ xin raò trước đón sau như thế naỳ: Từ bao thế hệ, ngay cả bây giờ , nhiều người vẫn còn thắc mắc về những nhân dáng trong baì thơ hay nhạc đã nổi tiếng. những bản nhạc đã đi vaò lòng người mãnh liệt của những mối tình không trọn, dang dở, đau khổ dấu kín trong một góc đời của thi, nhạc sĩ¼nên đã khiến họ viết đuợc những tuyệt tác để lại cho đời..

Bản nhạc Gọi Người Yêu Dấu của anh cũng đã đuợc coi như nằm trong những con số nói trên. Người ta cũng ao ước muốn đuợc biết chút xíu về những nhân dáng naò, đã đánh động đuợc tâm linh nhạc sĩ như thế, nhất là anh khi viết về Gọi Người yêu Dấu. Anh có thể tâm sự chút it với độc giả được không ạ? VDN : Tôi xin cám ơn HKL đã thông cảm tâm trạng tôi trong hoàn cảnh trái ngang: một người nghệ sĩ khi đã có gia đình, không thể phụ bạc vợ con để đi theo tiếng gọi của tình yêu, nên thật đau đớn lúc cắt đứt chuyện tình đó. Kết quả của nỗi đau đớn khôn nguôi ấy là bài Gọi Người Yêu Dấu. Cho đến cả chục năm sau, có đêm trong tù, khi nhớ về kỷ niệm xưa, tôi đã mơ thấy Ly Cơ, và gọi tên nàng trong giấc mộng. Ngày xưa , những năm còn nhỏ, đọc truyện Tàu, tôi đã say mê những nhân vật Bao Tự, Ly Cơ... Ly Cơ là người yêu của Sở Bá Vuơng. Ly Cơ với dáng đi dịu dàng, tha thướt kiêu sang.

HKL: Thưa anh, như vậy nhân dáng Ly Cơ chắc là nhìều lắm trong các nhạc phẩm của anh? VDN: Vâng, đúng vậy, bản nhạc đó đã viết riêng cho nàng, cho Ly Cơ. Nàng là nhân dáng trong bài Gọi Người Yêu Dấu.

HKL: Thưa anh, những gì người nghệ sĩ viết ra từ cảm xúc chân thành nhất, bao giờ cũng là những tác phẫm hay, làm rung động lòng người, và theo thiển ý của HKL thì Gọi Người Yêu Dấu đã là bản nhạc mà tất cả những ai đã yêu, đuợc yêu, hoặc mất tình yêu, đều thấy bóng dáng mình trong đó. Thế còn Vùng Trời Kỷ Niệm, Thấp Thoáng Như Giấc Mơ, anh đã viết chung về một nhân dáng hay từ những cảm xúc khác¼. VDN : Tôi đã viết cho Ly Cơ, cho nhân dáng trong Gọi Người Yêu Dấu. Cám ơn HKL thật nhiều về những cảm nhận từ giòng nhạc tôi viết. Phần lớn các baì hát đều hướng về một nhân dáng. Ly Cơ là một nhân vật có thật, hiện sống tại Mỹ nhưng đã không còn liên hệ gì mật thiết từ hơn 30 năm. Biệt hiệu Ly Cơ tôi tặng nàng là do một bài thơ của Xuân Diệu mà tôi yêu thích:

Tôi yêu Bao Tự mặt sầu biTôi yêu Ly Cơ hình nhịp nhàngTôi tưởng tôi là Đường Minh Hoàng Trong trăng nhớ nàng Dương Quý Phi (Nhị Hồ của Xuân Diệu)

HKL :Trong số những bản nhạc anh đã sáng tac, anh ưu aí bản nhạc nào nhất ạ? và vì sao?

VDN: Tôi có bẩy người con và ___?___cháu, tôi đều yêu quý như nhau, thì những đứa con tinh thần cũng vậy. Có những bản nhạc, may mắn đuợc hiều người biết đến, và có những bản nhạc kém may, vẫn nằm đâu đó trong hộc tủ, nhưng không phải vì thế mà tôi không yêu quý, Tôi qúy tất cả những gì mình đã sáng tác. Tôi ưu ái tất cả những bản nhạc đã viết, đặc biệt là Đoá Hồng Cho Người Yêu Dấu và những baì Tôn Vinh Ca đã viết trong tù. HKL : Hiện nay có rất nhiều nhạc sĩ trẻ, amateur, nhưng nhạc họ sáng tác thật hay, và họ cũng bị kẹt như nhiêu nhạc sĩ tên tuổi khác khi không đuợc những trung tâm lăng xê, cho nên những bản nhạc hay đành ngậm nguì phổ biến trong nhóm nhỏ bạn bè, hoặc may mắn trên mạng luới. Tuy nhiên, nghe nhạc trên mạng lưới không thể hay bằng những bản nhạc đã đuợc thâu vào CD, với hoà âm, phối khí chuyên nghiệp. Anh có điêu gì nhắn nhủ hay góp ý với những nhạc sĩ trẻ này không? VDN: Xin cứ tiếp tục theo đuờng lối của mình, không sáng tác theo thị hiếu quần chúng, nên trau dồi nghệ thuật, học hỏi, trao đổi với các bạn cùng chí huớng, Thận trọng trong sáng tác và thực hiện băngnhạc.

HKL : Về môi truờng phổ biến hạn hẹp của loại nhạc A (xin xem baì phỏng vấn NNN) thì anh có nghĩ lọai nhạc này sẽ dần dần mai một; và rồi trong tuơng lai, loai nhac A này sẽ không còn thấy nữa?

VDN: Tôi không nghĩ rằng loại nhạc A sẽ có ngày mai một. Không phaỉ là trình độ thẩm âm của người nghe quá kém, nhưng là sự lan tràn của loại nhạc rẻ tiền quá mạnh, gây một thói quen thưởng ngọan quá dễ dãi trong quần chúng. “Hữu xạ tự nhiên hương”, cái gì hay và có giá trị sẽ tồn tại. Điển hình là những ca khúc tiền chiến của các nhạc sĩ Văn cao, Đặng Thế Phong, Hoàng Quý, Đoàn Chuẩn đến nay vẫn cón đuợc mến mộ. HKL : Anh có ý kiến gì để chúng ta có thể duy trì loại nhạc A mà chúng ta yêu thích?

VDN: Sự lan tràn của nhạc rẻ tiền chỉ có tính cách giai đọan. Sẽ có ngày, người ta sẽ chán những loại ca khúc naỳ, và sẽ đi tìm kiếm những ca khúc có giá trị nghệ thuật. Tôi cũng hy vọng các nhà sản xuất băng nhạc sẽ lưu tâm phổ biến những ca khúc có giá trị nghệ thuật để nâng cao trình độ thưởng ngoạn của đa số quần chúng. HKL : HKL rất thích CD Đóa Hồng Cho Người Yêu Dấu. Quả thật CD này đã như một món quà qúy giá tặng tất cả những người vợ hiền đã vất vả lo nuôi con, nuôi chồng trong những năm dài tù tội. Biết bao nhiêu người vợ VN , và chỉ có những người vợ VN thôi, mới có thể kiên nhẫn chịu đựng những nỗi khốn khó nhọc nhằn trong giai đọan tang thương, tuyệt vong đó. Có phải thế không, anh Vũ Đức Nghiêm?Anh có kỷ niệm naò đặc biệt hôm ra mắt CD Đóa Hồng Cho Người Yêu Dấu không ? VDN: HKL thật tinh ý. Vâng, có một câu chuyện nhỏ. Hôm ra mắt CD đó, anh MC có hỏi khó tôi một câu: “ Đóa hồng naỳ có phaỉ cho người trong bản nhạc Gọi Người Yêu Dấu và người đó có phải là hiền nội của nhạc sĩ bây giờ?” Tôi không thể nói dối, nên tránh né như sau: “Gọi Người Yêu Dấu là gọi người mình yêu mà mình đem giấu đi. Kẻo vợ biết thì nguy lắm. Còn Cho Người Yêu Dấu là tặng người vợ hiền đã vất vả vì tôi trong suốt 13 năm tù tội.”

HKL: Cái tưạ CD của anh rất hay, chắc anh đã lấy từ tên một bài thơ nào chăng?

VDN: Thưa không phải. Lúc đầu, tôi định đặt là : “Đóa Hồng Cho Vợ Hiền” thì các con tôi góp ý là nghe không thơ, không lãng mạn gì cả, và đề nghị tôi đổi là “Đóa Hồng Cho Người Yêu Dấu” . Khi viết Đóa Hồng Cho Người Yêu Dấu, tôi đã hình dung ra đến ngày mình đuợc trở về, 13 năm hay hơn nữa, chắc sẽ thấy vợ hiền biến thành một bà già lụ khụ rồi

“...Xin cho tôi hôn mái tóc điểm sươngXin cho tôi hôn vầng trán ưu phiềnXin cho tôi hôn đôi mắt héo hon, năm tháng mỏi mòn, chờ người xa vắngXin cho tôi hôn bàn tay chai sần, thay chồng nuôi con, một đời vất vả.....”

HKL : Bức hình anh chụp trên bià CD của anh, coi rất nghệ sĩ và rất là lãng tử; khiến HKL nhớ đến đoạn văn của Ký giả Lô Răng đã viết về anh: hồi ông ấy ở tiểu đoàn 6 bộ binh đang theo dấu trung đoàn của VC đến vùng duyên hải Bùi Chu , Phát Diệm, nơi xứ đạo đang yên vui thì bùng khói lửa, tại đó ông đã gặp Trung uý Nguyễn Bảo Trị, Trung Uý Nguyễn Đức Thắng.v..v..và Trung Uý Vũ Đức Nghiêm.” Qua vùng Hoành Nha, một miền xứ đạo thuần thánh, có những chiếc cầu đá rệu phong bò qua những con nước trong leo lẻo tôi gặp một sinh viên khoá một nưã, Trung Uý Vũ Đức Nghiêm đồn trưởng Hoành Nha, Nhưng khác với những quân nhân ném cả tâm hồn lẫn thể xác vào cuộc chiến. Tôi thấy Vũ Đức Nghiêm ngồi một mình trên lô cốt, đang nghiêng đầu trên cây guitare, dạo một khúc đàn. Một hình ảnh tương phản hẳn vói tình hình chiến trận ở chung quanh. Hình như người dạo đàn kia đang quên trời quên đất, quên chiến sự đang sôi sục, để sống riêng cho hoài cảm của mình” VDN: Tấm ảnh đó là do nhiếp gia danh tiếng Nguyễn Ngọc Hạnh chụp tặng cho tôi.

HKL: Xin cám ơn anh đã đành cho HKL buổi phỏng vấn này, và xin chúc anh tiếp tục sáng tác thật nhiều.

Dec 2001HUONGKIEULOAN

Tham Khảo: viet-e.com

Bảo Trần

Tiểu Sử Nhạc Sĩ Phạm Duy

Phạm Duy

New:

Xin mời xem buổi phỏng vấn nhạc sĩ Phạm Duy gần đây nhất 5/2002 tại tư gia ở đây.

Mời xem buổi trình diễn "Phạm Duy: Một Đời Nhìn Lại" (5/26/02) ở đây.

Mời xem Phạm Duy: Hội Luận 1 (5/18/02)

ở đây.

Mời xem Phạm Duy: Hội Luận 2 (5/25/02)

ở đây.

Phần Một: Tiểu sử

Giọt mưa trên lá

Nước mắt mẹ già

Lã chã đầm đìa

Trên xác con lạnh giá

Giọt mưa trên lá

Nước mắt mặn mà

Thiếu nữ mừng vì

Tan chiến tranh chồng về . . . . . . . .

Đó là lời ca của một ca nhân trong buổi trình diễn tại Institut Francais ở Saigon vào đêm 28 tháng 11 năm 1974, một người mà người Pháp trong Institut này đã gọi là thi nhân của ca khúc Việt Nam (le poète de la chanson vietnamienne). Nhưng đối với dân chúng Việt Nam thì Phạm Duy còn là một trong những người, từ cuối thập niên 30, đã thành lập một nền nhạc mới thường được gọi là Tân Nhạc (nouvelle musique).

Trong khi các người khác đi theo xu hướng nhạc Âu Tây thì Phạm Duy chủ trương nhạc Việt Nam loại mới phải khởi nguồn từ nhạc dân ca cổ truyền, và suốt trong 50 năm qua, trong chiến tranh cũng như trong hoà bình, Phạm Duy đã sáng tác khoảng trên dưới 1,000 ca khúc, nói lên niềm vui, nỗi buồn, vinh quang, tủi nhục... của người Việt trong một thời kỳ sôi động nhất của lịch sử.

Phạm Duy xuất thân từ một gia đình văn nghiệp. Cha là Phạm Duy Tốn thường được xem như nhà văn xã hội đầu tiên của nền Văn Học Mới ra đi hồi đầu thế kỷ. Tác phẩm của Cụ Tốn được đưa vào học trình Trung Học, đăng trong các sách giáo khoa ví dụ những bài Sống Chết Mặc Bay, Một Cảnh Thương Tâm... Anh là Phạm Duy Khiêm, Giáo Sư Thạc Sĩ, Cựu Đại Sứ Việt Nam tại Pháp Quốc, văn sĩ Pháp văn, tác giả những cuốn Légendes Des Terres Sereines, Nam Et Sylvie, De Hanoi à Lacourtine...

Phạm Duy sinh tại Hà Nội năm 1921, theo học các Trưng Trung Học Thăng Long, Cao Đẳng Mỹ Thuật, Kỹ Nghệ Thực Hành, tự học nhạc và đi huấn nghệ tại Pháp trong 2 năm 1954-1955, học trò của Robert Lopez và bàng thính viên tại Institut de Musicologie, Paris...

Khởi sự đi nhạc của mình là một ca sĩ trong gánh hát Đức Huy, đi hát lưu động từ Bắc qua Trung vào Nam trong những năm 1943-1945. Là người đầu tiên hát nhạc cải cách trên đài Radio Indochine ở Sàigòn vào năm 1944, mỗi tuần, trình bày 2 lần.

Rồi trở thành cán bộ văn nghệ trong cuộc Kháng Chiến chống Pháp và

là một trong những người thành công nhất trong những người soạn nhạc lúc đó.

Kết duyên với ca sĩ Thái Hằng và là người đã đóng góp vào sự thành lập của ban hợp ca nổi danh trong thập niên 50 là ban Thăng Long, thành phần của ban này là anh em ruột của Thái Hằng. Vào giữa thập niên 60, các con của Phạm Duy, Thái Hằng cũng theo nghề nhạc và trở nên những ca nhạc sĩ trong loại nhạc trẻ và đã tự thành lập một ban nhạc combo gọi là The Dreamers. Duy Quang và Thái Hiền là hai giọng ca sáng giá trong 2o năm qua. Duy Cường thì được coi như một arrangeur có hạng. Những người con của Phạm Duy đã mở phòng thu thanh và nhà ấn hành sách nhạc, băng nhạc là Dream Studio và PDC Musical Productions.

Phạm Duy đã chia sự nghiệp của mình ra nhiều giai đoạn :

* Khởi đi từ dân ca, phản ánh người dân Việt Nam trong thời đấu tranh giành độc lập rồi tới trường ca là liên khúc của nhiều bài dân ca, nói lên cái vĩ đại của dân tộc Việt.

* Sau đó là tâm ca, những bài ca thức tỉnh lương tâm, phản đối bạo lực và lòng phi nhân.

* Tới đạo ca, mang tính chất thiền ca, là những bài hát đi tìm sự thật.

* Rồi tới tục ca, những bài hát tiếu lâm nói thẳng vào cuộc đi đầy rẫy ngụy thiện.

* Tới bé ca, nữ ca và bình ca là những khúc hoan ca.

Ngoài ra, còn những tình khúc mà suốt 50 năm qua, trải qua nhiều thế hệ, hầu hết đôi tình nhân Việt Nam nào cũng đều hát tới và sẽ nhớ mãi.

Ngoài việc viết nhạc và đi hát rong, Phạm Duy còn là tác giả của nhiều sách và bài báo chuyên về khảo cứu nhạc Việt, sau khi ông đã làm Giáo Sư về Khoa Nhạc Ngữ tại Trường Quốc Gia Âm Nhạc Saigon.Cuốn Đặc Khảo Về Dân Nhạc Việt Nam tức Musics of Viet Nam đã được ấn hành bằng Việt ngữ và Anh ngữ. Loạt bài về Lược Sử Năm Mươi Năm Tân Nhạc Việt Nam đang được đăng trên một số báo.Cuốn sách Đường Về Dân Ca đã được xuất bản năm 1990 do nxb Xuân Thu ấn hành.

Sau biến cố tháng Tư năm 1975, Phạm Duy và gia đình di cư qua Hoa Kỳ, cư ngụ tại Thành phố Giữa Đàng (MIDWAY CITY) gần Los Angeles.

Người ca sĩ này vẫn tiếp tục hành nghề hát rong và trong 25 năm qua, ông đã thường xuyên có mặt tại hầu hết các cộng đồng Việt Nam trên khắp thế giới, đ hát những bài thuộc loại mới mà ông vừa soạn ra từ 75 là :

* tỵ nạn ca

* ngục ca và

* hoàng cầm ca.

Phạm Duy đã thực hiện những cuốn băng hồi tưởng trong đó có hát lên và nói vào từng loại ca mà ông đã soạn ra trong nửa thế kỷ qua. Ông cũng đang viết 4 tập Hồi Ký chia ra các thời kỳ là : thời thơ ấu-vào đời, thời cách mạng kháng chiến, thời phân ly và thời hải ngoại.

Rồi sau khi đã dành quá nửa đi mình cho nhạc đơn điệu, từ 1988, với sự cộng tác của Duy Cường, ông bước qua giai đoạn nhạc đa điệu (polyphonique).

Những tác phẩm có tính chất đại nhạc tuần tự ra đời, hoặc là những nhạc phẩm hoàn toàn mới hoặc là những nhạc phẩm đơn điệu cũ nay được phóng tác thành nhạc đa điệu như: Người Tình Già Trên Đầu Non, Hát Cho Năm 2000, Bầy Chim Bỏ Xứ, Đạo Khúc Thiền Ca, Trường Ca Hàn Mặc Tử, Con Đường Cái Quan Nhạc Hòa Tấu, Mẹ Việt Nam Nhạc Hòa Tấu ...

Là người đầu tiên đem nhạc Việt Nam vào compact disc, Phạm Duy cũng là người đầu tiên đem nhạc mình vào CD-ROM là bản trường ca Con Đường Cái Quan Multimedia.

Tác phẩm nghệ thuật mới nhất của ông là Minh Hoạ Kiều Phần II (đĩa compact disc thứ hai trong bộ 4 đĩa) vừa hoàn thành vào tháng 12/2001.

Các nhạc phẩm được thính giả yêu thích qua nhiều thế hệ:

Bên cầu biên giới

Bên ni bên nớ

Chuyện tình buồn

Áo anh sứt chỉ đường tà

Cô Bắc Kỳ nho nhỏ

Cây đàn bỏ quên

Còn chút gì để nhớ

Con quỳ lạy Chúa trên trời

Việt Nam

Cành hoa trắng

Bà mẹ Gio Linh

Tình ca

Con đường tình ta đi

Hai năm tình lận đận

Ngậm ngùi

Đưa em tìm động hoa vàng

Em hiền như ma soeur

Còn gì nữa đâu

Thà như giọt mưa

Dạ lai hương

Giết người trong mộng

Ngày Xưa Hoàng Thị

Kỷ Niệm

Chiều về trên sông

Em lễ chùa này

Kỷ Vật Cho

Yêu Là Chết Ở Trong Lòng

Mùa thu Paris

Nghìn trùng xa cách

... và còn nhiều nhiều nữa ...

Phần Hai: Các bài tiểu luận về Nhạc Phạm Duy

Minh Hoạ Kiều

Bốn mươi mốt câu hỏi của một phóng viên ở Sài Gòn (Khuyết danh)

Phạm Duy - Đại Lực Sĩ (Nguyên Sa)

Phạm Duy - Nắng chiều rực rỡ (Lê Uyên Phương)

Phạm Duy, người nghệ sĩ tự do

Phỏng vấn nhạc sĩ Phạm Duy (Minh Nguyệt - Radio Australia)

Phòng vấn Nhạc sĩ Phạm Duy (Báo Gió Đông Germany)

Khi con dế hát rong bước vào cõi lớn

Nhân Xem Trường Ca "Con Đường Cái Quan" của Phạm Duy (Trần Văn Khê)

Phạm Duy, cái nhìn trong tân nhạc Việt Nam

Phần Ba: Thư Mục Sách Xuất Bản

Tất cả các nhạc phẩm của nhạc sĩ Phạm Duy, kể từ bản đầu tay Cô Hái Mơ, soạn trong năm 1942, cho tới những bản mới soạn gần đây nhất, đều đã được in ra dưới hình thức bản nhạc rời (music sheet). Đại đa số được in trong những nhạc tập. Sau đây là danh sách các nhạc tập :

Việt Ngữ

NHỮNG ĐIỆU HÁT BÌNH DÂN Nhà xuất bản ĐẤT MớI -Thanh Hoá, 1950.

TÌNH CA

(thơ Cung Trầm Tưởng, họa Ngy Cao Uyên,

nhạc Phạm Duy) Tự xuất bản - Saigon, 1969.

MộT MẸ TRĂM CON Bộ Thông Tin - Saigon, 1962.

Trường Ca CON ĐƯờNG CÁI QUAN Tập San SÁNG DộI MIỀN NAM - Saigon,1960.

QUẢNG HOÁ, Saigon, 1970.

Mười Bài Tâm Ca LÁ BỐI - Saigon, 1965.

NGÀY ĐÓ CHÚNG MÌNH YÊU NHAU AN TIÊM - Saigon, 1968.

GÌN VÀNG GIỮ NGỌC, Saigon, 1971

NGHÌN TRÙNG XA CÁCH AN TIÊM - Saigon, 1968.

HÁT VÀO ĐờI AN TIÊM - Saigon, 1969.

VÒNG TAY THẾ GIớI QUẢNG HOÁ - Saigon, 1969.

GIẾT NGƯờI TRONG MộNG TRÍ DŨNG - Saigon, 1970.

CA KHÚC CHO NGÀY MAI QUẢNG HOÁ - Saigon, 1970.

CHO NHAU RIÊNG NHAU MộT ĐờI KHAI PHÓNG - Saigon, 1970.

GIỌT LỆ CHO TÌNH TA CHÂN MÂY - Saigon, 1970.

MƯờI BẢY TÌNH CA BẤT TỬ THƯƠNG YÊU - Saigon, 1971.

ĐẠO CA VĂN HỌC SỬ - Saigon, 1971.

NHI ĐỒNG CA CỤC TÂM LÝ CHIẾN - Saigon,1971.

Kỷ VẬT CHÚNG TA GÌN VÀNG GIỮ NGỌC - Saigon, 1971.

THƯƠNG CA CHIẾN TRƯờNG GÌN VÀNG GIỮ NGỌC - Saigon, 1971.

CHIẾN CA MÙA HÈ TIÊN RỒNG - Saigon, 1972.

CON ĐƯờNG TÌNH TA ĐI GÌN VÀNG GIỮ NGỌC- Saigon, 1973.

TUYỂN TẬP NHẠC TIỀN CHIẾN

(trong đó có nhạc Phạm Duy) KẺ SĨ - Saigon, 1968.

TUYỂN TẬP 20 NĂM NHẠC TÌNH

(trong đó có nhạc Phạm Duy) KHAI PHÓNG - Saigon,1970.

HOÀNG CẦM CA HộI VĂN HOÁ VN TẠI BẮC M_ - VA USA, 1984.

THẤM THOÁT MƯờI NĂM HộI VĂN HOÁ VN TẠI BẮC Mỹ,

TỦ SÁCH CÀNH NAM và

TẠP CHÍ XÁC ĐỊNH, USA, 1985.

MƯờI BÀI RONG CA PDC PRODUCTIONS, Midway City, USA 1988

MƯờI BÀI TÂM CA PDC PRODUCTIONS, Midway City, USA 1990

BẦY CHIM BỎ XỨ CÀNH VÀNG - Westminster, CA USA 1990

MộT ĐờI ĐỂ YÊU (30 tình khúc) NAM Á - Paris FRANCE 1989

VƯờN THƠ CÁNH NHẠC

(30 bài thơ phổ nhạc) NAM Á - Paris FRANCE 1989

TÌNH SI (30 tình khúc) NAM Á - Paris FRANCE 1992

TÌNH CA QUÊ HƯƠNG

(30 bài ca quê hương) NAM Á - Paris FRANCE 1992

LỊCH SỬ TRONG TIM

(30 bài ca kháng chiến) NAM Á - Paris FRANCE 1992

HÁT TRÊN ĐƯờNG VỀ

(Đạo Ca, Rong Ca, Thiền Ca) NAM Á - Paris, FRANCE 1992

NIỀM VUI CÒN ĐÓ

(Bé Ca, Nữ Ca,Bình Ca) HỒNG LĨNH - Westninster, CA USA 1994

TẠ ƠN ĐờI HỒNG LĨNH - Westninster, CA, USA 1994

Có Thêm Ngoại Ngữ

Trường Ca MẸ VIỆT NAM

(Việt-Anh-Pháp) Phủ Đặc Ủy Chiêu Hồi - Saigon,1960

LÁ BỐI, 1967

Trường Ca MẸ VIỆT NAM (Việt-Pháp) NAM Á, Paris, FRANCE 1985

DÂN CA - FOLK SONGS (Việt -Anh) USIS - Saigon, 1968.

HOAN CA (Việt - Anh) DU CA - Saigon, 1973.

HÁT TRÊN ĐƯờNG TỊ NẠN (Việt-Anh) ĐÔNG PHƯƠNG - Santa Ana, CA USA1979.

MƯờI BÀI NGỤC CA (Việt-Anh) NGUYỄN HỮU Hiệu - Arlington, VA USA1980.

HAI MƯƠI BÀI NGỤC CA (Việt-Anh) Hội VĂN HOÁ B¡c Mỹ - Arlington, VA USA 1980.

NGỤC CA (Việt-Anh-Pháp) QUÊ ME - Paris, 1982.

PDC Productions - MIdway City CA USA 1989

DÂN CA

FOLK SONG-CHANT POPULAIRE

(Việt, Anh, Pháp) PDC Musical Productions - Midway City, 1980.

Trường Ca CON ĐƯờNG CÁI QUAN

(Anh-Việt) PDC Musical Productions, Midway City, 1980

Sách Giáo Khoa, Sử Liệu

LƯợC KHẢO VỀ DÂN NHẠC

ở VIỆT NAM Hiện Đại - Saigon, 1970.

Xuân Thu tái bản, USA 1991

MUSICS OF VIET NAM S.I.U - Carbondale, ILL USA 1975.

TỰ HỌC GUITARE (3 Tập) Phạm Duy Enterprises

Midway City, CA USA 1976.

HỒI KÝ (3 tập) PDC Productions

Midway City, CA USA 89, 90, 91

NGÀN LờI CA PDC Productions

Midway City, CA USA 1987, 88

ĐƯờNG VỀ DÂN CA XUÂN THU - Los Alamitos, CA, USA 1990

NỬA THẾ Kỷ TÂN NHẠC (bài báo) Nguyệt san VĂN Học, USA

NHỮNG NĂM ĐẦU CỦA TÂN NHẠC

(bài báo) Tập San HợP LƯU - CA 1994

Viết Về Phạm Duy

Tạ Tỵ, Phạm Duy Còn Đó Nỗi Buồn Nhà xuất bản VĂN SỬ HỌC, Saigon 1971.

Georges Etienne Gauthier,

Một Người Gia Nã Đại Và Nghệ Thuật

cùa Phạm Duy, Nguyệt San BÁCH KHOA, khởi đăng trên bán

nguyệt san BÁCH KHOA từ số 332 (1/11/70)

qua các số 334, 335, 337, 339, 340, 342, 345, 346,

347, 350, 354, 355, 363, 367, 372 và chấm dứt

trong số 375, tháng 7-1971.

Xuân Vũ, Nửa Thế Kỷ Phạm Duy Nhà Xuất Bản Thằng Mõ

San Jose, Ca-USA 1995

Phần Bốn: Thư Mục Nhạc tập

Tuyển tập 1 - Một đời để yêu (30 tình khúc trong một đời người)

1. Cây đàn bỏ quên

2. Khối tình Trương Chi

3. Tình Kỹ nữ

4. Bên cầu biên giới

5. Tiếng đàn tôi

6. Đêm xuân

7. Chú cuội

8. Cành hoa trắng

9. Hẹn hò

10. Tìm nhau

11. Thương tình ca

12. Ngày đó chúng mình

13. Đừng xa nhau

14. Mưa rơi

15. Đường em đi

16. Mộng du

17. Nếu một mai em sẽ qua đời

18. Còn gì nữa đâu

19. Nghìn trùng xa cách

20. Trả lại em yêu

21. Con đường tình ta đi

22. Cỏ hồng

23. Nha trang ngày về

24. Phượng yêu

25. Giết người trong mộng

26. Yêu tinh tình nữ

27. Tình hờ

28. Yêu là chết ở trong lòng

29. Chiếc bóng bên đường

30. Chỉ chừng đó thôi

Tuyển tập 2 - Vườn thơ cánh nhạc (thơ phổ nhạc)

31. Cô hái mơ (thơ Nguyễn Bính)

32. Vần thơ sầu rụng (thơ Lưu Trọng Lư)

33. Hoa rụng ven sông (thơ Lưu Trọng Lư)

34. Tiếng thu (thơ Lưu Trọng Lư)

35. Thú đau thương (thơ Lưu Trọng Lư)

36. Thuyền viễn xứ (thơ Huyền Chi)

37. Tâm sự gửi về đâu (thơ Lê Minh Ngọc)

38. Tiếng sáo thiên thai (thơ Thế Lữ)

39. Mầu thời gian (thơ Đoàn Phú Tứ)

40. Tỳ bà (thơ Bích Khê)

41. Tình quê (thơ Hàn Mặc Tử)

42. Ngậm ngùi (thơ Huy Cận)

43. Mộ khúc (thơ Xuân Diệu)

44. Kiếp nào có yêu nhau (thơ Hoài Trinh)

45. Đừng bỏ em một mình (thơ Hoài Trinh)

46. Tiễn em (thơ Cung Trầm Tưởng)

47. Mùa thu Paris (thơ Cung Trầm Tưởng)

48. Chiều đông (thơ Cung Trầm Tưởng)

49. Kiếp sau (thơ Cung Trầm Tưởng)

50. Về đây (thơ Cung Trầm Tưởng)

51. Bên ni bên nớ (thơ Cung Trầm Tưởng)

52. Nhân danh (thơ Tâm Hằng)

53. Bi hài kịch (thơ Thái Luân)

54. Đi vào quê hương (thơ Hoa Đất Nắng)

55. Áo anh sứt chỉ đường tà (thơ Hữu Loan)

56. Kỷ vật cho em (thơ Linh Phương)

57. Tưởng như còn người yêu (thơ Lê thị Ý)

58. Tình khúc trên chiến trường (thơ Ngô Đình Vận)

59. Thầm gọi tên nhau (thơ Ngô Đình Vận)

60. Khi tôi về, khi tôi về, khi tôi về (thơ Kim Tuấn)

Tuyển tập 3 - Lịch sử trong tim (thời cả nước lên đường - nhạc Kháng chiến)

61. Gươm tráng sĩ

62. Chinh phụ ca

63. Xuất quân

64. Chiến sĩ vô danh

65. Thu chiến trường

66. Nợ xương máu

67. Nhạc tuổi xanh

68. Về đồng hoang

69. Đường về quê

70. Thanh niên ca

71. Thanh niên Việt nam quyết tiến

72. Dân quân du kích

73. Khởi hành

74. Thiếu sinh quân

75. Đường Lạng Sơn

76. Đoàn quân văn hoá

77. Đường ra biên ải (Văn nghệ sĩ ra tiền tuyến)

78. Ngọn trào quay súng

79. Nhớ người thương binh

80. Ru con

81. Dặn dò

82. Nhớ người ra đi

83. Mùa đông chiến sĩ

84. Nương chiều

85. Tiếng hát trên sông Lô

86. Bên ni bên tê (Người lính bên kia)

87. Quê nghèo (Bao giờ anh lấy được đồn Tây)

88. Bà mẹ Gio linh

89. Về miền Trung

90. Gánh lúa

Tuyển tập 4 - Tình si tình ngây dại (30 tình khúc trong bốn mùa tình yêu)

91. Ngày em hai mươi tuổi

92. Tôi đang mơ giấc mộng dài

93. Tóc mai sợi vắn sợi dài

94. Mùa xuân yêu em (thơ Đỗ Quý Toàn)

95. Xuân ca

96. Bài sa sao

97. Bài ca trăng

98. Hạ hồng

99. Ngày tháng hạ

100. Gió thoảng đêm hè

101. Ngày xưa hoàng thị (thơ Phạm Thiên Thư)

102. Đưa em tìm động hoa vàng (thơ Phạm Thiên Thư)

103. Gọi em là đoá hoa sầu (thơ Phạm Thiên Thư)

104. Huyền thoại trên một vùng biển (thơ THái Phương Thư)

105. Em lễ chùa này (thơ Phạm Thiên Thư)

106. Cho nhau

107. Thương ai nhớ ai

108. Làm sao mà quên được

109. Con quỳ lạy Chúa trên trời (thơ Nhất Tuấn)

110. Đố ai

111. Nụ tầm xuân (Ca dao soạn lại thành ca khúc)

112. Còn chút gì để nhớ (thơ Vũ Hữu Định)

113. Mùa thu chết (theo thơ Appolinaire)

114. Anh đưa em vào cõi chết (soạn chung với Nguyễn Long)

115. Cô Bắc kỳ nho nhỏ (thơ Nguyễn Tất Nhiên)

116. Thà là giọt mưa (thơ nguyễn Tất Nhiên)

117. Ở rừng U Minh ta không thấy em (thơ Nguyễn Tiến Cung)

118. Chuyện tình buồn (thơ Phạm Văn Bình)

119. Nghìn năm vẫn không quên

120. Quán bên đường (thơ Bình Nguyên Lộc)

Tuyển tập 5 - 30 khúc Tâm Đạo Thiền Ca

a. 10 bài Đạo Ca (thơ Phạm Thiên Thư)

121. Pháp thân

122. Đại Nguyện

123. Chàng dũng sĩ và con ngựa vàng

124. Quán thế âm

125. Một cành mai

126. Lời ru bú mớm nâng niu

127. Qua suối mây hồng

128. Giọt chuông cam lộ

129. Chắp tay hoa

130. Tâm xuân

b. 10 bài Rong Ca (Người tình già trên đầu non hay là Hát cho năm 2000)

131. Người tình già trên đầu non (Hoá sinh)

132. Hẹn em năm 2000

133. Mẹ năm 2000

134. Mộ phần thế kỷ

135. Ngụ ngôn mùa xuân

136. Nắng chiều rực rỡ

137. Bài hát nghìn thu (Vô hư)

138. Trăng già

139. Ngựa hồng

140. Rong khúc

c. 10 bài Thiền Ca (Tất cả là tôi mà cũng là chung hay là Hát trên đường về)

141. Không

142. Võng

143. Thế thôi

144. Không tên

145. Xuân

146. Chiều

147. Người tình

148. Răn

149. Thiên đường địa ngục

150. Nhân quả

Tuyển tập 6 - Đôi ta mất hết chỉ còn nhau

151. Chỉ còn nhau

152. Con dế hát rong

153. Giờ thì em yêu

154. Ở bên nhà em không còn đứng đợi chờ anh

155. Mây trôi, trôi hết một đời (thơ nNguyễn Xuân Quang)

156. Tiếng thời xưa

157. Tình thu

158. Thương nhớ Saigon

159. Xin em giữ dùm anh

160. Những mùa đông dĩ vãng (thơ Hà Huyền Chi)

161. Giải thoát cho em

162. Rồi đây anh sẽ đưa em về nhà

163. Lời người thiếu phụ Việt Nam

164. Như là lòng tôi

165. Tình nhân loại nghĩa đồng bào

166. Dấu chân trên tuyết

167. Lấp biển vá trời

168. Bên bờ sông Seine ta ngồi ta khóc

169. Thư em đến (thơ Cao Tần)

170. Vết sâu (thơ Nguyên Sa)

171. Mai mốt ông về (thơ Cao Tần)

172. Anh đi từ độ ấy (thơ Nhật Nga)

173. Em đã chết từ lâu (thơ Duyên Anh)

174. Xa em anh về

175. Nguyên vẹn hình hài

176. Bài thơ xanh (thơ Vi Khuê)

177. Hãy yêu chàng (thơ Nguyễn Tất Nhiên)

178. Anh vái trời (thơ Nguyễn Tất Nhiên)

179. Trên đồi Xuân

180. Mừng Xuân

Tuyển tập 7 - Tình ca quê hương

181. Tình ca

182. Tình hoài hương

183. Bà mẹ quê (Bà mẹ chiến sĩ)

184. Vợ chồng quê

185. Em bé quê

186. Hoa xuân

187. Xuân thì

188. Xuân nồng

189. Kỷ niệm

190. Chiều về trên sông

191. Tiếng hò miền Nam

192. Hò lơ

193. Bà mẹ phù sa

194. Người về

195. Ngày trở về

196. Anh hỡi anh cứ về

197. Tình nghèo

198. Mười hai tháng anh đi

199. Huyền sử ca một người mang tên Quốc

200. Điệp khúc Trần Thế Vinh

201. Dạ hành

202. Chim lồng

203. Tôi không phải là gỗ đá

204. Chuyện hai người lính

205. Người lính trẻ

206. Tôi còn yêu tôi cứ yêu

207. Kể chuyện đi xa

208. Mùa xuân du ca

209. Cung chúc Việt nam

210. Chào mừng Việt nam

Nhạc Tập Phạm Duy- Niềm vui còn đó

a. 10 bài Bé ca

211. Chú bé bắt được con công

212. Ông trăng xuống chơi

213. Thằng Bợm có cái quạt mo

214. Bé bắt dế

215. Đốt lá trên sân

216. Đưa bé đến trường

217. Bé, cây đàn, ngôi nhà xanh, đồi cỏ

218. Một đàn chim nhỏ

219. Trong tiếng đàn của anh, trong tiếng cười của em

220. Một con chim nhỏ trên cành yêu thương

b. 10 bài Nữ ca

221. Tuổi mộng mơ

222. Tuổi ngọc

223. Tuổi hồng

224. Tuổi thần tiên

225. Tuổi xuân

226. Tuổi sợ ma

227. Tuổi vu vơ

228. Tuổi bâng khuâng

229. Tuổi biết buồn

230. Ngày em hai mươi tuổi

c. Mười bài Bình ca

231. Bình ca

232. Sống sót trở về

233. Dường như là hoà bình

234. Xin tình yêu giáng sinh

235. Xuân hiền

236. Ru mẹ

237. Lời chào bình yên

238. Giã từ ác mộng

239. Chúa hoà bình

240. Ngày sẽ tới

Nhạc Tập Phạm Duy- Tạ ơn đời (29 bài hát vào đời)

241. Một ngày một đời

242. Lữ hành

243. Xuân hành

244. Viễn du

245. Bao giờ biết tương tư (viết chung với Ngọc Chánh)

246. Vết thù trên lưng ngựa hoang (viết chung với Ngọc Chánh)

247. Em hiền như Ma Soeur (thơ Nguyễn Tất Nhiên)

248. Hai năm tình lận đận (thơ Nguyễn Tất Nhiên)

249. Dạ lai hương

250. Thu ca điệu ru đơn (theo thơ Verlaine)

251. Nước mắt mùa thu

252. Lan sầu (thơ Thanh Lan)

253. Phố buồn

254. Tiếng bước trên đường khuya

255. Tôi biết

256. Nước mắt rơi

257. Tình ca mùa thu

258. Đường chiều lá rụng

259. Nhạc tuổi vàng

260. Một bàn tay

261. Tình tự

262. Nhục tình

263. Đêm hôm đó

264. Người tình trong cánh tay

265. Tình vẫn rong chơi

266. Còn cát bụi tìm (thơ Ngô Tịnh Yên)

267. Lời mẹ dặn

268. Những gì sẽ đem theo về cõi chết

269. Tạ ơn đời

Thấm thoát mười năm

Ta chống cộng hay ta trốn cộng

Nguyên vẹn hình hài

Hát trên đường vượt biển

Có phải tôi là người quê hương ruồng bỏ giống nòi khinh ?

Ở bên nhà em không còn đứng đợi chờ anh

Người Việt cao quý

1954 Cha bỏ quê - 1975 Con bỏ nước

Hát trên đường tạm dung

Ta là gió muôn phương

Tháng Tư đen

Bây giờ các ngài ở đâu

Người con gái Việt rời xa Tổ quốc

Giấc mơ khủng khiếp

Tình nhân loại nghĩa đồng bào

Hát cho người ở lại

Tiếng thời xưa

Quê hương còn đó

Bên bờ sông Seine ta ngồi ta khóc

Lấp biển vá trời

Dấu chân trên tuyết

Thư em đến

Biển máu

Lời người thiếu phụ Việt Nam

Mây trôi, trôi hết một đời

Thương nhớ Saigon

Giải thoát cho em

Xin em giữ dùm anh

Chỉ còn nhau

Rồi đây anh sẽ đưa em về nhà

Cung khúc Võ Đại Tôn

Mai mốt Ông về

Như là lòng tôi

Trả lại chồng tôi

Giờ thì em yêu

Con dế hát rong

Nghìn năm vẫn chưa quên

Tình thu

Qua vườn ổi

Cỗ bài tam cúc

Hoàng Cầm Ca 60

Lá diêu bông

Mùa xuân máu đổ

Bài ca tử sĩ cho người quê tôi

Mầu thời gian

(còn tiếp)

*****

Phần Năm: Vinh Danh Nhạc Sĩ Phạm Duy

La Mirada: 1,200 khán giả thưởng thức Chiều Phạm Duy Một Đời Nhìn Lại (26 tháng 5 / 2002)

Vũ Ánh

LA MIRADA.- Gần 1,200 chỗ ngồi, nhưng thính đường tối tân tại La Mirada không còn một chỗ trống. Khán thính giả một nửa là trẻ tuổi. Số còn lại là những người thuộc thế hệ 1.0 và 1.5 nói theo cách mô tả bằng con số để chỉ thế hệ người Việt tị nạn thứ nhất và thế hệ "bắc cầu" tại hải ngoại.

Chương trình được khai mạc trễ 10 phút so với dự tính. Người khó tính cho rằng điều này vẫn có thể chấp nhận được vì thính đường nằm hơi xa khu Little Saigon. Những khách mời gồm những thân hữu của nhạc sĩ Phạm Duy, đại gia đình ông, nữ diễn viên Kiều Chinh, ông bà Đỗ Ngọc Yến, chủ nhiệm nhật báo Người Việt, ông bà Trần Dạ Từ, chủ nhiệm nhật báo Việt Báo, ông bà Nguyễn Đức Quang, chủ nhiệm nhật báo Viễn Đông, ông Nguyễn Xuân Nghĩa chủ nhiệm tuần báo Việt Tide, Cô Mai Khanh Đài Little Saigon Radio, và đại diện một số các cơ quan truyền thông khác cùng khách mời của Hội Ung Thư Việt Mỹ.

Khi đèn trong thính đường tối dần, tấm màn nhung vén lên và thính đường được trùm phủ bằng thứ ánh sáng dịu, khán thính giả đã nhìn thấy dàn nhạc giao hưởng của Hội Hiếu Nhạc Việt Mỹờ ngồi sẵn ở những ghế của mình:

Violin 1: Nguyễn Phúc Hải (concermaster), Phạm Phúc, Michelle Nguyễn, Grace Yanagisawa, Nguyễn Nhân, Đặng Kính Robert Bates-

Violin 2: An Nguyễn, Vũ Nguyễn, Minh Nguyễn, Lisa Nguyễn, Cecilia Hahnl-

Viola: Sĩ Trần, Hà Trần, Isabel Thiroux.

Cello: Fernado Hahnl, Lê Thanh.

Bass: Steven Lê, Marie Kubiak.

Guitar: Huỳnh Hữu Đoan.

Picolo/Flute: Bob Morgan,

Flute 2: Tina Huỳnh. Oboe: Maralynne Mann.

Clarinet: Monica Mann.

French Horn: Brian Shetland.

Trumpet: Kenny Wood.

Trombone: Jeremy DelaCuadra.

Timpani: Kris Mettala.

Percussion: Jamie Baker.

Piano: Mỹ Lệ Nguyễn và Vương Hương.

Người điều khiển dàn nhạc là nhạc trưởng Nguyễn Khánh Hồng của Hội Hiếu Nhạc Việt Mỹ.

Chương trình đã bắt đầu ngay với "Chiều Về Trên Sông", tác phẩm mà Phạm Duy viết năm 1956 khi ông đi qua dòng Cửu Long bát ngát vào buổi chiều. Nhạc phẩm này được coi như đại diện cho các tác phẩm lớn khác mà ông viết về đất nước và tình yêu quê hương. Duy Cường, con trai của nhạc sĩ Phạm Duy đã viết phần hòa âm cho tác phẩm trên của bố.

Sau những tiếng vỗ tay tán thưởng bùng lên, hai người điều khiển chương trình là nhà văn Hoàng Khởi Phong và Lê Đình Y Sa mới bắt đầu giới thiệu sơ lược về buổi chiều âm nhạc Phạm Duy, một tài năng lớn của nền âm nhạc Việt Nam với sức sáng tác miệt mài qua nhiều thế hệ. Ở tuổi 82, ông vẫn tiếp tục viết nhạc với "đầy nỗi đam mê trên con đường cái quan đã đủ dài để tên tuổi của ông được xếp vào hàng đầu những tác giả đã đóng góp, cống hiến và vun đắp cho nhạc Việt".

Và sau phần mở đầu, Bích Liên, một ca sĩ tài tử và đồng thời là Hội Trưởng Hội Ung Thư Việt Mỹ, cơ quan đứng ra tổ chức vinh danh Phạm Duy đã trình bày kiệt tác phẩm mà Phạm Duy viết năm 1953: đó là "Tình Ca". "Tôi yêu tiếng nước tôi, từ khi mới ra đời, người ơi... Mẹ hiền ru những câu xa vời à ơi...." Dường như nhiều thế hệ người Việt Nam đã nghe được những lời lẽ đầy tình người ngọt ngào và gắn bó này. Dường như không thiếu gì những người Việt lưu vong đã khóc khi nghe "Tình Ca" giữa những góc phố xa lạ và bước chân lạc lõng trong những thành phố cách xa đất nước.

Dường như nhiều người đã bàng hoàng khi những ca từ này làm sống lại cả những trang sử từ thời Việt Nam lập quốc, từ thời chúng tôi, người Việt Nam sinh ra và lớn lên từ những lời du của mẹ. Cứ như thế, một loạt những tình ca của người nhạc sĩ tài hoa này trôi đi như những lời ru nhẹ nhàng qua phần dẫn nhạc của Lê Đình Y Sa.

Những giấc mơ ấy đôi khi được đánh thức bởi những nhắc nhở của nhà văn Hoàng Khởi Phong khi ông nhấn mạnh đến một đặc điểm nào đó trong số những tác phẩm của Phạm Duy được coi như đánh dấu một giai đoạn nào đó trong dòng lịch sử cận đại đầy gió bụi của Việt Nam.

Từ những "Cô Hái Mơ" (1942-phổ từ thơ Nguyễn Bính-Đặng Xuân Thìn soạn hòa âm, ca sĩ trình diễn Thái Hiền), "Kỷ Niệm" (1966, Arr Duy Cường, hát: Thái Hiền), "Tóc Mai Sợi Vắn Sợi Dài" (1969, arr Trần Chúc, hát: Mộng Thủy-Duy Quang), "Còn Chút Gì Để Nhớ" (phổ thơ Vũ Hữu Định, arr: Đặng Xuân Thìn, hát: Anh Dũng), "Đưa Em Tìm Động Hoa Vàng" (1971, phổ thơ Phạm Thiên Thư, arr: Đặng Xuân Thìn, hát: Mai Hương).....cho đến tình ca khác như "Tìm Nhau" (arr: Vương Hương, hát:Trần Thái Hòa với Flute của Bob Morgan và piano: Vương Hương), "Mùa Thu Chết" ( 1968, arr: Vương Hương, hát: Lệ Thu và tứ tấu: Vương Hương Piano, Nguyễn Khánh Hồng violin, Huỳnh Hữu Đoan guitar và Bob Morgan flute), "Tình Nghèo" (1954, viết theo ý thơ Hồng Nam, arr Duy Cường, hát: Nguyễn Thành Vân, tenor), "Còn Gì Nữa Đâu" (1960, arr: Duy Cường, hát: Quỳnh Giao,soprano), "Lữ Hành" (1953, arr: Lê Văn Khoa, Lê Hồng Quan, tenor với hợp ca: Mai Hương, Quỳnh Giao, Ngọc Sương, Bích Liên, Mộng Thủy, Hoàng Liên, Thúy Hằng, Bảo Quỳnh, soprano, và alto Kim Tước, Thái Hiền, Vương Lan, Ngọc Trang, Mỹ Linh, Đan Tâm cùng với giọng nam Nguyễn Thành Vân, Vũ Đình Soái, Phạm Lê Đông Phương, tenor và Vũ Duy Hiển, Vũ Thái Sơn, Nguyễn Phạm Hà, Ngô Việt Hải, bass)....chương trình trôi qua phần Một rất điển hình cho những giai đoạn viết tình ca.

Nó cho thấy Phạm Duy dàn trải tâm hồn và tài năng của ông qua nhiều biến tấu từ dân ca và những giai điệu quê hương, phản ảnh nét đa dạng của tình ca mà có lẽ chỉ Phạm Duy mới khai thác được. Ông đã đắp lên bức tranh dân gian những màu sắc khác thói thường của ngũ cung, những tình cảm, cuộc sống giản dị được ông mô tả một cách trang trọng và đầy lãng mạn. Trong phần một, nhiều lần nhạc sĩ Phạm Duy đã đứng lên bày tỏ sự tán thưởng dàn nhạc của Hội Hiếu Nhạc và các ca sĩ trình bày.

Với bộ phim ngắn "Người Tình Già" (thực hiện: Đạo Diễn trẻ Charlie Nguyễn, viết kịch bản và dẫn: Lê Đình Y Sa), phần một đã được kết thúc sau khi đã phản ảnh được tính chất hoành tráng của một buổi hòa nhạc mang nhiều chất cổ điển: ca sĩ trình diễn với dàn nhạc Đại Hòa Tấu và đôi khi với ca đoàn. Sau khi giải lao 20 phút, phần hai được mở đầu với "Tình Hoài Hương", một ca khúc đã đi sâu vào lòng người Việt, tâm hồn Việt. (arr: Lê Văn Khoa, hát: Lê Hồng Quang và hợp ca nữ).

Bóng dáng chiến tranh, những hủy hoại cùng sự đau khổ của chiến tranh chỉ xuất hiện trong những ca khúc điển hình cho những giai đoạn biến động, sóng gió của đất nước được trình bày tại phần II. Và cũng chính tại phần hai của chương trình, sự hợp tan đã trở thành nỗi sợ hãi, ưu tư của chính tác giả đối với cuộc đời đổi thay với vận nước được lồng vào những tác phẩm ông viết từ 1953 cho tới 1972. Vì thế trong phần hai, những tác phẩm của Phạm Duy không được xếp theo thứ từ ngày tháng. Từ "Tình Hoài Hương", "Nghìn Trùng Xa Cách", "Khối Tình Trương Chi", "Rồi Đây Anh Sẽ Đưa Em Về Nhà", "Bà Mẹ Quê", "Vợ Chồng Quê", "Em Bé Quê", "Áo Anh Sứt Chỉ Đường Tà", "Nước Mắt Rơi", "Như Là Lòng Tôi", "Kiếp Nào Có Yêu Nhau" (hát: Tuấn Ngọc), "Tâm Sự Gởi Về Đâu" (hát: Tuấn Ngọc), "Qua Suối Mây Hồng"....cho đến "Mẹ Trùng Dương-Mẹ Việt Nam Ơi" (1960: hai ca khúc này được trích ra từ phần BIỂN MẸ, của trường ca MẸ VIỆT NAM. Trường ca này gồm 4 phần: Đất Mẹ, Núi Mẹ, Sông Mẹ, và Biển Mẹ. Những nhà phê bình coi đây là một âu ca về Mẹ Tổ Quốc và Mẹ Điển Hình trong truyền kỳ lịch sử nước nhà.

Trường ca này được Phạm Duy đề tặng: "Kính dâng Mẹ tôi/Tặng tuổi trẻ nước tôi")....Phạm Duy đã cho thấy những bước thăng trầm của lịch sử Việt Nam phản ảnh qua cách nhìn và lối suy nghĩ lãng mạn của một nghệ sĩ lão luyện. Những chia ly, đau khổ, ưu tư, lo lắng, tuyệt vọng và hy vọng chỉ thấp thoáng trong những ca khúc của ông, nhưng nghe ra vẫn như một vết dao chém hắn sâu trong mỗi con người Việt Nam. Nhưng đặc biệt, những vết thương đó không làm Phạm Duy tuyệt vọng.

Trong những đêm tăm tối bao giờ cũng vẫn còn chút ánh sáng của niềm tin vào phía trước. Có lẽ cũng vì thế, mà khi tất cả các nghệ sĩ trình diễn trong chương trình nhạc Phạm Duy chiều Thứ Bẩy vừa rồi cùng dàn nhạc của Hội Hiếu Nhạc tiến ra sân khấu để trình diễn trường ca "Mẹ Trùng Dương-Mẹ Việt Nam Ơi", nhạc sĩ Phạm Duy đã dìu nữ ca sĩ Thái Thanh lên sân khấu.

Hai mái đầu bạc trắng đã cùng hát và cùng chia sẻ quan điểm: "Đừng vinh danh Phạm Duy, hãy vinh danh những người đứng ra tổ chức một buổi trình diễn và đầy ý nghĩa này: Nguyễn Bích Liên, Nguyễn Văn Thân, Phạm Duy Quang, Nguyễn Cửu Tuấn, Trần Ngọc Lân, Phương Lan, Lê Đình Y Sa, Hoàng Khởi Phong, Mimi Thủy Tiên, Ecetera, Lenonard Huy Trần, Kenneth Khánh Trần, Bùi Lê Lan Chi, Phạm Thái Vân, Nguyễn Anh Thư, Dzung Phinouwong và những diễn giả Nguyễn Đức Quang, Nguyễn Xuân Nghĩa, Nguyễn Xuân Hoàng, Bùi Bảo Trúc, Nguyễn Ngọc Bích, Bùi Bích Hà, Jason Gibb và Trịnh Cung.

Vâng chính họ đã làm việc miệt mài trong nhiều tháng trước đó vì lòng trân trọng tài năng và ngưỡng sự đóng góp cống hiến của Phạm Duy đối với nền âm nhạc Việt, để cho buổi trình diễn những tác phẩm điển hình trở thành một buổi trình diễn tuyệt vời nhất trong vòng hai thập niên vừa qua. Buổi hòa nhạc tương ngộ này kết thúc bằng một cuộc tiếp tân. (VA)

*****

Hội Luận 2: Phạm Duy Một Đời Nhìn Lại

Hơn 200 văn nghệ sĩ và khán giả ái mộ, có nhiều người từ ở xa về đã thm dự buổi Hội Luận và Triễn Lãm 2: Phạm Duy Một Đời Nhìn lại tại Phòng Sinh Hoạt Nhật Báo Người Việt (mới) vào chiều ngày thứ Bẩy 25 tháng Năm 2002 do Hội Ung Thư Việt Mỹ tổ chức.

Trong kỳ hai các diễn giả Bùi Bảo Trúc, Nguyễn Xuân Nghĩa và Jason Gibbs đã nói về nhạc sĩ Phạm Duy cùng với những chặng đường sáng tác của ông qua hơn 60 năm ông gắn bó với nền âm nhạc Việt Nam từ thuở bình minh của nền tân nhạc cho đến nay cùng với vận nước và tấm lòng yêu quê hương tha thiết của ông.

Trong buổi hội luận 2 này, chính nhạc sĩ Phạm Duy đã bầy tỏ tâm tình của mình cũng như cả những tội tình mà ông đã vương mang từ bao nhiêu năm qua. Ông cũng giải thích về "nhạc ngữ" cũng như việc đưa dân ca Việt Nam qua âm nhạc tây phương từ "ngũ cung" đến "thất cung". Về phương diện sáng tác ông đã vượt qua khỏi mọi thế lực chánh trị của suốt nửa thế kỷ để giữ được tính độc lập trong sáng tác.

Trong dịp này, một đoạn phim tài liệu Người Tình Già sơ lược cuộc đời nhạc sĩ Phạm Duy do Charlie Nguyễn thực hiện được chiếu lại. Tạp chí Văn và báo Mimi Studio News dành một số đặc biệt về nhạc sĩ Phạm Duy do một số văn nghệ sĩ viết. Tác phẩm mới nhất mà nhạc sĩ Phạm Duy đang hoàn tất là Minh Họa Kiều.

Một chương trình nhạc Phạm Duy: Một Đời Nhìn Lại với sự hiện diện của một số danh ca Việt Nam được tổ chức tại rạp hát La Mirada vào chiều ngày 26 tháng Năm 2002 đã bán hết vé từ đầu tuần, một số không ít khán giả đã không tìm được vé đi xem.

*****

Dư hương của "Phạm Duy một đời nhìn lại"

NGUYỄN QUANG AN

Được sửa soạn trên nhiều lãnh vực cách đây từ ba tháng, để kết thúc bằng một buổi trình diễn không phạm phải một khuyết điểm lớn nào, nói chung sinh hoạt "Phạm Duy: Một đời nhìn lại" là một phối hợp thành công của nhiều cá nhân, tổ chức, và cơ quan bảo trợ. Giờ đây Nguyễn Ngọc Bích và Ngô Vương Toại đã về với RFA, vợ chồng Nguyễn Xuân Hoàng đã về với Văn và Viet Mercury, những khán giả tụ về từ nơi xa như Canada, Atlanta, Seattle, Arizona...đã trở về nhà, và người khách cuối cùng của Người Việt đã trở về Dallas, bài viết này xin được coi là một phúc trình chung cho một công tác dài hơi của nhiều đơn vị...

Trên hết phải nói tới đơn vị chủ động chính, Hội Ung Thư Việt Mỹ - Vietnamese American Cancer Foundation (VACF) mà tôn chỉ của hội là: "Hội Ung Thư Việt Mỹ dồn hết khả năng vào việc ngăn ngừa ung thư, cải tiến đời sống bệnh nhân, và cứu sinh mạng qua những nỗ lực giáo dục, nghiên cứu về ung thư, cũng như cung ứng các dịch vụ giúp đỡ và tranh đấu cho các bệnh nhân".

Theo lời tâm sự của Bác sĩ Nguyễn Bích Liên, VACF là một hội thiện nguyện mới thành lập, quy tụ một số bác sĩ và chuyên viên Việt Nam đang hàng ngày cùng với các bệnh nhân ung thư người Việt, đối đầu với những khổ đau do căn bệnh này gây ra . VACF xuất hiện trong cộng đồng Việt Nam chưa lâu, trong khi đó thì hình bóng của nhạc sĩ Phạm Duy như là một gốc sồi già trong khu rừng nguyên sơ của âm nhạc Việt Nam. Các sáng lập viên Hội Ung Thư Việt Mỹ sau khi bàn thảo đã đi đến kết luận, trong hơn 60 năm qua, những nhạc phẩm của nhạc sĩ Phạm Duy đã làm vợi đi không ít những giọt nước mắt cùng với khổ đau cho quần chúng. Nói chung những khổ đau mang đến bởi chiến tranh, sự chết, tuổi già, bệnh tật... đều giống nhau, và do đó VACF đã quyết định tạo một sinh hoạt lớn, để tỏ lòng biết ơn người nhạc sĩ đã đem những câu hát làm đẹp cho đời, và đồng thời Hội Ung Thư Việt Mỹ cũng nương vào bóng mát này để cộng đồng Việt Nam biết đến cuộc chiến âm thầm của hội cùng các bệnh nhân của chứng bệnh nan y này.

Dự định của VACF được sự hưởng ứng tới tấp bởi các cơ quan truyền thông. Hầu như tất cả các đài phát thanh và các tờ báo lớn đều đóng góp nhân lực, và vật lực cho công tác dài hơi này. Sau hai tháng âm thầm sửa soạn, với những bài viết liên tục trên báo chí, những cuộc hội thảo trên đài phát thanh, chương trình sinh hoạt "Phạm Duy, một đời nhìn lại" được chính thức mở ra bằng một cuộc triển lãm những nhạc phẩm, tác phẩm và hình ảnh liên quan tới nhạc sĩ Phạm Duy bắt đầu từ ngày 18- 5, song song với cuộc hội thảo đầu tiên tại Phòng Sinh Hoạt tạm thời của Nhật Báo Người Việt. Công tâm mà nói cuộc hội thảo này không thành công vì thiếu sự hiện diện của nhạc sĩ Phạm Duy, ông có việc phải đi Minnesota, do đó số người tham gia không được đông đảo và đồng thời buổi sinh hoạt thiếu đi sự linh hoạt cần thiết cho một buổi hội luận.

Việc thiếu thành công trong buổi hội luận đầu, như là một lời cảnh tỉnh các cá nhân trách nhiệm. Khi có quá nhiều đơn vị tham gia,phải được phối hợp, liên lạc chặt chẽ, nếu không sẽ vấp phải một tình trạng thiếu kiểm soát. Để cho buổi hội luận lần thứ hai không vấp phải những khuyết điểm lần trước, một chương trình hội thảo với các diễn giả đã được thông báo trước đến mọi người, để việc sửa soạn bài phát biểu được chu đáo. Cuộc hội thảo thứ hai với sự tham dự của hơn hơn hai trăm thính giả, được tổ chức tại Phòng Sinh Hoạt Nhật Báo Người Việt, với sự hiện diện của nhạc sĩ Phạm Duy, giáo sư Nguyễn Ngọc Bích, nhà nhạc học Jason Gibbs, nhà báo Ngô Vương Toại, Nguyễn Xuân Nghĩa, ký mục gia Bùi Bảo Trúc, nhà văn Nguyễn Xuân Hoàng và nhà văn Hoàng Khởi Phong trong vai trò điều hợp.

Trong kỳ hội thảo lần thứ hai, phần đầu không được xuông xẻ ví lý do để tôn trọng vị diễn giả đến từ phương xa nhất, Giáo Sư Nguyễn Ngọc Bích là người đăng đàn đầu tiên, không ngờ ông đã mất giọng, khản đặc cho một chuyến đi xa được quyết định vào phút chót, ông Nguyễn Ngọc Bích phải nhờ một người cháu đứng ra đọc hộ bài viết rất công phu của ông. Diễn giả thứ hai là nhà nhạc học Jason Gibbs. Bằng một tiếng Việt không hoàn hảo, song bài viết của Jason Gibbs đã chứng tỏ ông là một người Mỹ am tường nhạc Việt Nam, đặc biệt là nhạc Phạm Duy hơn rất nhiều người Việt hiện diện trong hội trường. Chẳng những Jason Gibbs biết và hiểu rõ những nhạc phẩm của Phạm Duy, ông còn am tường cả bối cảnh lịch sử, và hoàn cảnh sáng tác của các ca khúc này.

Ký mục gia Bùi Bảo Trúc, người đã thở hơi thở âm nhạc của Phạm Duy suốt mấy chục năm qua. Trong bài nghiên cứu của ông về nhạc tình Phạm Duy, Bùi Bảo Trúc cho người nghe thấy những biến dạng của đời sống, chiến tranh cũng như hoàn cảnh xã hội chung quanh đã ảnh hưởng tới những giai đoạn nhạc tình của Phạm Duy như thế nào. Những dẫn chứng trong bài viết của Bùi Bảo Trúc đã soi tỏ rất nhiều điều, mà những người thưởng thức âm nhạc Phạm Duy chưa hề nghĩ đến, bởi lẽ khi nghe một bài hát hay, người ta ngợp trong đó mà quên đi mọi chi tiết liên quan tới bài hát. Bằng một phong thái đĩnh đạc, ngôn ngữ lưu loát bài phát biểu của Bùi Bảo Trúc đã chinh phục thính giả, để từ đó người nghe lại được nhìn thấy một Phạm Duy khác qua phần trình bầy của nhà báo Nguyễn Xuân Nghĩa.

Nếu ta coi Kiều như một môn học đã đóng góp vào sự hình thành văn hóa và văn học Việt Nam, thì Nguyễn Xuân Nghĩa là một chuyên gia thượng thặng trong môn học này. Bài phát biểu của Nguyễn Xuân Nghĩa lấy cái nền từ một tác phẩm âm nhạc của Phạm Duy, tựa vào truyện Kiều đã vẽ cho thính giả một vài khía cạnh đặc biệt tới một vài nhân vật trong truyện Kiều. Để từ đó Nguyễn Xuân Nghĩa giả dụ nếu Phạm Duy là Kim Trọng, thì cuộc gặp gỡ và tái ngộ giữa hai nhân vật Kiều và Kim Trọng phải...... viết lại. Tất nhiên đây chỉ là một giả dụ không thể xẩy ra, vì ngay cả những Kiều, Kim Trọng, Từ Hải, Tú Bà, Sở Khanh.. chỉ là những nhân vật mượn trong tiểu thuyết của Tầu, nhưng qua đó Nguyễn Xuân Nghĩa cho mọi người thấy không phải ông chỉ là một chuyên gia thượng thặng về Kiều, ông cũng am tường nhạc Phạm Duy không kém.

Phần hai của cuộc hội thảo là cái đinh trong buổi sinh hoạt này, với Phạm Duy trực tiếp trả lời các câu hỏi của Nguyễn Xuân Hoàng, Ngô Vương Toại và Hoàng Khởi Phong cũng như của các thính giả có mặt trong buổi sinh hoạt. Mặc dầu đã qua tuổi tám mươi, và mặc dầu mới trở về sau một chuyến đi xa, nhạc sĩ Phạm Duy cho thấy ông là người bén nhọn, sắc sảo, trước các câu hỏi xoay quanh con người đa dạng, phức tạp như ông. Những câu hỏi liên quan tới đời tư, đời công, đến chính trị, đạo đức, Quốc, Cộng, tình ái... đã được Phạm Duy trả lời nhanh, gọn, sắc sảo. Phần thảo luận này cũng cho người nghe được dịp nhận dạng những câu hỏi và những người đặt câu hỏi không phải là vì Phạm Duy, nhưng vì mình. Tôi cho cách nhìn Phạm Duy như thế không chỉnh. Phải nhìn Phạm Duy như là Phạm Duy, hay ít nhất hãy nhìn Phạm Duy qua những đóng góp của ông với nền âm nhạc Việt Nam. Tất nhiên trước khi là Phạm Duy, ông cũng là một con người bình thường như mọi con ngừơi khác, có tốt và có xấu. Điều quan trọng là tiêu chuẩn tốt xấu này do cảm quan, và sự hiểu biết của mỗi con người. Phạm Duy ở vào tuổi ngoài tám chục, tôi tin là vào lứa tuổi này, ông đã có nhiều cơ hội để chiêm nghiệm lại đời mình. Vị quan tòa trong trái tim mỗi con người mới quan trọng, kỳ dư những cách đánh giá, phê phán của mọi người đối với Phạm Duy đều vô giá trị, ít nhất là vô giá trị với Phạm Duy. Chính ông đã tuyên bố như thế.

Cả hai buổi hội thảo trong Phòng Sinh Hoạt Nhật Báo Người Việt, hợp cùng với tạp chí Văn, và MiMi News phát hành số đặc biệt về Phạm Duy là cái khung cho sinh hoạt chính: Buổi trình diễn âm nhạc tại La Mirada Theatre vào ngày Chủ Nhật 26-5-02. Mặc dù đã được lưu ý trước trên báo chí và đài phát thanh, chúng tôi ghi nhận khán giả phần đông đến đúng giờ, nhưng tốc độ xé vé quá chậm, do đó dù không muốn trễ một phút nào, chương trình "Phạm Duy, một đời nhìn lại" cũng vẫn bắt đầu trễ đến 10 phút.

Đúng 4 giờ 10 phút, Dàn Nhạc Giao Hưởng của Hội Hiếu Nhạc Việt Mỹ trình bầy hòa tấu nhạc phẩm Chiều Về Trên Sông, để mở đầu cho một buổi trình diễn 24 ca khúc của Phạm Duy, kéo dài 3 giờ 40 phút mà torng đó có 15 phút nghỉ giải lao và 10 phút trình chiếu một cuốn phim tài liệu ngắn về Phạm Duy, do Y Sa và Charlie Nguyễn thực hiện. Với một thành phần ca sĩ hùng hậu gồm Kim Tước, Mai Hương, Quỳnh Dao, Lệ Thu, Thái Hiền, Mộng Thủy, Bích Liên, Trần Thái Hòa, Nguyễn Thành Vân, Lê Hồng Quang, Anh Dũng, Duy Quang, Tuấn Ngọc cùng sự phụ họa của các ca sĩ trong ban hợp ca Ngàn Khơi. Các ca khúc được viết hòa âm bởi Lê Văn Khoa, Đặng Xuân Thìn, Trần Chúc, Duy Cường và Vương Hương, và dàn nhạc được điều khiển bởi nhạc sĩ Nguyễn Khánh Hồng, và sau cùng được điều hợp chương trình bởi Y Sa và Hoàng Khởi Phong.

www.kicon.com/phamduy & Multimedia Con Đường Cái Quan & Nhật Báo Người Việt

Tiểu Sử Nhạc Sĩ Trịnh Công Sơn

Trịnh Công Sơn

I. Tiểu Sử

Trịnh Công Sơn sinh ngày 28 tháng 2 năm 1939 tại Lạc Giao (cao nguyên miền Trung Việt Nam).

Ông lớn lên ở Huế, tốt nghiệp tú tài ban Triết tại Chasseloup Laubat, Sài Gòn.

Trịnh Công Sơn tự học nhạc, b¡t đầu sáng tác năm 1958 với tác phẩm đầu tay Ướt Mi (NXB An Phú in năm 1959). Cho đến nay, nhạc sĩ đã sáng tác hơn 600 tác phẩm, có thể được phân loại dưới 3 đề mục lớn: Tình Yêu -- Quê Hương -- Thân Phận.

Quan niệm sáng tác: "Tôi chỉ là 1 tên hát rong đi qua miền đất này để hát lên những linh cảm của mình về những giấc mơ đời hư ảo..."

Nhận xét của nhạc sĩ Văn Cao: "Trong âm nhạc của Sơn, ta không thấy dấu vết của âm nhạc cổ điển theo cấu trúc bác học phương Tây. Sơn viết hồn nhiên như thể cảm xúc nhạc thơ tự nó trào ra. Nói như nhạc sĩ Nguyễn Xuân Khoát, người bạn già của tôi, "Trịnh Công Sơn viết dễ như lấy chữ từ trong túi ra". Cái quyến rũ của nhạc Trịnh Công Sơn có lẽ là ở chính ở chỗ đó, ở chỗ không định tạo ra một trường phái nào, một triết học nào, mà vẫn thấm vào lòng người như suối tưới. Với những lời, ý đẹp và độc đáo đến bất ngờ hôn phối cùng một kết cấu đặc biệt như một hình thức của dân ca hầu như không thay đổi, Trịnh Công Sơn đã chinh phục hàng triệu con tim, không chỉ ở trong nước, mà ở cả ngoài biên giới nữa..."

Nhạc sĩ đã qua đời lúc 12g45 ngày 1 tháng 4 năm 2001 tại SàiGòn.

Tác phẩm:

Ca Khúc Da Vàng

Kinh Việt Nam

Ta Phải Thấy Mặt Trời

Thần Thoại Quê Hương, Tình Yêu và Thân Phận

Như Cánh Vạc Bay

Cỏ Xót Xa Đưa

Tuyển tập những bài ca không năm tháng

</ul?

II. Danh Sách Nhạc Trịnh Công Sơn

(Tổng số bài hát ghi nhận được tới nay là 227 bài. Trong LTK hiện sưu tầm được 209 bài, and counting .)

Sưu tầm: các bạn trong Phố Rùm.

Bài Ca Dành Cho Những Xác Người (Tiếng hát Khánh Ly 1 - Gia Tài Của Mẹ / ấn hành trước 1975)

Bà Mẹ Ô Lý

Bài Ca Đường Tàu Thống Nhất

Bay Đi Thầm Lặng

Bên đời hiu quạnh (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Bến Sông

Biển Nghìn Thu Ở Lại

Biển Nhớ (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Biển Sáng (viết chung với Phạm Trọng Cầu)

Biết Đâu Nguồn Cội (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Bốn Mùa Thay Lá (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Bống Bồng Ơi! (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Bống Không Là Bống (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Buồn Từng Phút Giây (Tiếng hát Khánh Ly 9 - Buồn từng phút giây / ấn hành trước 1975)

Ca Dao Mẹ (tập nhạc Thần Thoại Quê Hương, Tình Yêu và Thân Phận)

Cát Bụi (tập nhạc Cỏ Xót Xa Đưa)

Cánh Đồng Hoà Bình (tập nhạc Kinh Việt Nam 1968)

Cánh Chim Cô Đơn

Chỉ Có Ta Trong Cuộc Đời (Tiếng hát Thiên Phượng - Trở Về Mái Nhà Xưa - PDC 2000)

Chiếc Lá Thu Phai (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Chiều Một Mình (Tiếng hát Khánh Ly 5 - Lời Ru Đêm / ấn hành trước 1975)

Chiều Một Mình Qua Phố

Chiều Trên Quê Hương Tôi

Chìm Dưới Cơn Mưa (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Chính Chúng Ta Phải Nói (tập nhạc Ta Phải Thấy Mặt Trời 10/1969)

Cho Đời Chút Ơn (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Cho Một Người Vừa Nằm Xuống (Tiếng hát Khánh Ly 7 - Nhìn Những Mùa Thu Đi / ấn hành trước 1975)

Chờ Nhìn Quê Hương Sáng Chói (tập nhạc Kinh Việt Nam 1968)

Chuyện Đóa Quỳnh Hương (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Chưa Mòn Giấc Mơ (tập nhạc Ta Phải Thấy Mặt Trời 9/1969)

Chưa Mất Niềm Tin (Tiếng hát Khánh Ly 5 - Lời Ru Đêm / ấn hành trước 1975)

Có Một Dòng Sông Đã Qua Đời (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Có Một Lần Không Còn Bóng Dáng Con Người(tập nhạc Phụ Khúc Da Vàng 1972) - (theo Đặng Tiến - Văn Học số 186&187 - 2001)

Có Một Ngày Như Thế (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Có Nghe Đời Nghiêng (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Có Những Con Đường (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Cỏ Xót Xa Đưa (tập nhạc Cỏ Xót Xa Đưa)

Cõi Tạm

Còn Ai Với Ai (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Còn Có Bao Ngày (tập nhạc Cỏ Xót Xa Đưa)

Còn Mãi Tìm Nhau

Con Mắt Còn Lại (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Còn Thấy Mặt Người(tập nhạc Cỏ Xót Xa Đưa)

Còn Tuổi Nào Cho Em (tập nhạc Tình Khúc Trịnh Công Sơn)

Cúi Xuống Thật Gần (tập nhạc Thần Thoại Quê Hương, Tình Yêu và Thân Phận)

Cũng Sẽ Chìm Trôi (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Cuối Cùng Cho Một Tình Yêu ( thơ Trịnh Cung) (tập nhạc Tình Khúc Trịnh Công Sơn)

Dã Tràng Ca

Dân Ta Vẫn Sống (tập nhạc Kinh Việt Nam 1968)

Dấu Chân Địa Đàng (tập nhạc Tình Khúc Trịnh Công Sơn)

Diễm Xưa (tập nhạc Tình Khúc Trịnh Công Sơn)

Du Mục (tập nhạc Thần Thoại Quê Hương, Tình Yêu và Thân Phận)

Dựng Lại Người, Dựng Lại Nhà (tập nhạc Kinh Việt Nam 1968)

Đại Bác Ru Đêm (Tiếng hát Khánh Ly 1 - Gia Tài Của Mẹ / ấn hành trước 1975)

Để Gió Cuốn Đi (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Đêm Thấy Ta Là Thác Đổ (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Đêm Bây Giờ Đêm Mai (Tiếng hát Khánh Ly 1 - Gia Tài Của Mẹ / ấn hành trước 1975)

Đi Mãi Trên Đường (Bản viết tay trong "TCS - người hát rong qua nhiều thế hệ - NXB Trẻ / 2001))

Đi Tìm Quê Hương (Tiếng hát Khánh Ly 9 - Buồn từng phút giây / ấn hành trước 1975)

Đóa hoa Vô Thường (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Đoản Khúc Thu Hà Nội (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Đời Cho Ta Thế (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Đời Gọi Em Biết Bao Lần (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Đợi Có Một Ngày (Tiếng hát Khánh Ly 5 - Lời Ru Đêm / ấn hành trước 1975)

Đôi Mắt Nào Mở Ra (tập nhạc Kinh Việt Nam 1968)

Đồng Dao 2000

Đồng Dao Hoà Bình (tập nhạc Kinh Việt Nam)

Đừng Mong Ai Đừng Nghi Ngại (tập nhạc Ta Phải Thấy Mặt Trời 9/1969)

Đường Xa Vạn Dặm

Em Còn Nhớ Hay Em Đã Quên (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Em Đã Cho Tôi Bầu Trời (tập nhạc Như Cánh Vạc Bay)

Em Đến Từ Nghìn Xưa (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Em Đi Bỏ Lại Con Đường (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Em Đi Trong Chiều (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Em Hãy Ngủ Đi (tập nhạc Cỏ Xót Xa Đưa)

Em Là Hoa Hồng Nhỏ

Em Ở Nông Trường Em Ra Biên Giới

Gần Như Niềm Tuyệt Vọng (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Ghế Đá Công Viên

Gia Tài Của Mẹ (Tiếng hát Khánh Ly 1 - Gia Tài Của Mẹ / ấn hành trước 1975)

Giọt Lệ Thiên Thu

Gọi Tên Bốn Mùa (tập nhạc Tình Khúc Trịnh Công Sơn)

Góp Lá Mùa Xuân (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Hạ trắng (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Hai Mươi Mùa Nắng Lạ (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Hành Ca (tập nhạc Kinh Việt Nam)

Hành Hương Trên Đồi Cao

Hát Cho Tôi

Hát Trên Những Xác Người (Tiếng hát Khánh Ly 1 - Gia Tài Của Mẹ / ấn hành trước 1975)

Hãy Cố Chờ (Tiếng hát Khánh Ly 5 - Lời Ru Đêm / ấn hành trước 1975)

Hãy Cứ Vui Như Mọi Ngày

Hãy Đi Cùng Nhau (tập nhạc Kinh Việt Nam 1968)

Hãy Khóc Đi Em (tập nhạc Như Cánh Vạc Bay)

Hãy Nhìn Lại (Tiếng hát Khánh Ly 5 - Lời Ru Đêm / ấn hành trước 1975)

Hãy Sống Dùm Tôi (Tiếng hát Khánh Ly 1 - Gia Tài Của Mẹ / ấn hành trước 1975)

Hãy Yêu Nhau Đi (tập nhạc Cỏ Xót Xa Đưa)

Hãy Cứ Vui Như Mọi Ngày (tập nhạc Như Cánh Vạc Bay)

Hoa Vàng Mấy Độ (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Hoa Xuân Ca

Hôm nay Tôi Nghe (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Huế Sài Gòn Hà Nội (tập nhạc Ta Phải Thấy Mặt Trời 9/1969)

Huyền Thoại Mẹ

Im Lặng Thở Dài

Khói Trời Mênh Mông (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Kinh Việt Nam

Lại Gần Với Nhau (tập nhạc Thần Thoại Quê Hương, Tình Yêu và Thân Phận)

Lặng Lẽ Nơi Này (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Lời Buồn Thánh (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Lời Của Dòng Sông (tập nhạc Thần Thoại Quê Hương, Tình Yêu và Thân Phận)

Lời Mẹ Ru (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Lời Ở Phố Về (Tiếng hát Khánh Ly 4 - Lời Mẹ Ru / ấn hành trước 1975)

Lời Ru Đêm (Tiếng hát Khánh Ly 5 - Lời Ru Đêm / ấn hành trước 1975)

Lời Thiên Thu Gọi (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Mẹ Bỏ Con Đi

Mẹ Của Anh

Mẹ Đi Vắng (thơ Nguyễn Quang Dũng - 1982) NEW!

Môi Hồng Đào (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Mỗi Ngày Tôi Chọn Một Niềm Vui (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Một Cõi Đi Về (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Một Lần Thoáng Có (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Một Ngày Như Mọi Ngày (tập nhạc Như Cánh Vạc Bay)

Một Sáng Mùa Xuân (Tiếng hát Khánh Ly 9 - Buồn từng phút giây / ấn hành trước 1975)

Một Ngày Vinh Quang

Một Ngày tuyệt Vọng (tập Phụ Khúc Da Vàng 1972, theo Đặng Tiến)

Mùa Áo Quan(tập nhạc Phụ Khúc Da Vàng 1972) - (theo Đặng Tiến - Văn Học số 186&187 - 2001)

Mùa Phục Hồi (Tiếng hát Khánh Ly 5 - Lời Ru Đêm / ấn hành trước 1975)

Mưa Hồng (tập nhạc Tình Khúc Trịnh Công Sơn)

Mưa Mùa Hạ (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Muôn Trùng Biển Ơi

Nắng Thủy Tinh (tập nhạc Tình Khúc Trịnh Công Sơn)

Này Em Có Nhớ (tập nhạc Như Cánh Vạc Bay)

Nhân danh ai anh bắn vào người (?)NEW

Ngẫu nhiên (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Ngày Dài Trên Quê Hương (Tiếng hát Khánh Ly 1 - Gia Tài Của Mẹ / ấn hành trước 1975)

Ngày Nay Không Còn Bé (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Ngày Mai Đây Bình Yên (tập nhạc Kinh Việt Nam 1968)

Ngày Về (Tiếng hát Khánh Ly 5 - Lời Ru Đêm / ấn hành trước 1975)

Nghe Những Tàn Phai (tập nhạc Cỏ Xót Xa Đưa)

Nghe Tiếng Muôn Trùng (tập nhạc Cỏ Xót Xa Đưa)

Ngủ Đi Con (Tiếng hát Khánh Ly 9 - Buồn từng phút giây / ấn hành trước 1975)

Ngụ Ngôn Mùa Đông (Tiếng hát Khánh Ly 1 - Gia Tài Của Mẹ / ấn hành trước 1975)

Người Con Gái Việt Nam Da Vàng (Tiếng hát Khánh Ly 1 - Gia Tài Của Mẹ / ấn hành trước 1975)

Người Đi Hành Hương (Tiếng hát Khánh Ly - Hát Cho Quê Hương Việt Nam 2 / ấn hành trước 1975)

Người Về Bỗng Nhớ (tập nhạc Như Cánh Vạc Bay)

Người Già Em Bé (tập nhạc Thần Thoại Quê Hương, Tình Yêu và Thân Phận)

Nguyệt Ca (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Nhìn Những Mùa Thu Đi (tập nhạc Tình Khúc Trịnh Công Sơn)

Nhớ Mùa Thu Hà Nội (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Như Cánh Vạc Bay (tập nhạc Như Cánh Vạc Bay)

Như Chim Ưu Phiền (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Như Tiếng Thở Dài (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Như Một Lời Chia Tay (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Như Một Vết Thương (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Như Sóng Triền Miên (theo anh Chilli)

Nhưng Hôm Nay (Tuyển tập Ca Khúc Da Vàng )

Những Con Mắt Trần Gian (tập nhạc Như Cánh Vạc Bay)

Những Ai Còn Là Việt Nam (tập nhạc Ta Phải Thấy Mặt Trời 9/1969)

Những Giọt Máu Trổ Bông (tập nhạc Ta Phải Thấy Mặt Trời 9/1969)

Níu Tay Nghìn Trùng (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Nối Vòng Tay Lớn (tập nhạc Kinh Việt Nam 1968)

Nước Mắt Cho Quê Hương (tập nhạc Thần Thoại Quê Hương, Tình Yêu và Thân Phận)

Ở Trọ (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Phôi Pha (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Phúc Âm Buồn (tập nhạc Thần Thoại Quê Hương, Tình Yêu và Thân Phận)

Quê Hương Đau Nặng (Tiếng hát Khánh Ly 9 - Buồn từng phút giây / ấn hành trước 1975)

Quỳnh Hương (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Ra Chợ Ngày Thống Nhất

Ra Đồng Giữa Ngọ (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Rơi Lệ Ru Người

Rồi Như Đá Ngây Ngô (tập nhạc Như Cánh Vạc Bay)

Ru Đời Đã Mất (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Ru Đời Đi Nhé! (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Ru Em (tập nhạc Như Cánh Vạc Bay)

Ru Em Từng Ngón Xuân Nồng (tập nhạc Tình Khúc Trịnh Công Sơn)

Ru Ta Ngậm Ngùi (tập nhạc Như Cánh Vạc Bay)

Ru Tình (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Rừng Cây Trút Lá

Rừng Xưa Đã Khép (tập nhạc Như Cánh Vạc Bay)

Rừng Xanh Xanh Mãi (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Sao Mắt Mẹ Chưa Vui (tập nhạc Kinh Việt Nam 1968)

Sẽ Còn Ai (Tiếng hát Khánh Ly 4 - Lời Mẹ Ru / ấn hành trước 1975)

Sóng Về Đâu? (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Ta Đi Dựng Cờ (tập nhạc Ta Phải Thấy Mặt Trời 9/1969)

Tạ Ơn (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Ta Phải Thấy Mặt Trời (tập nhạc Ta Phải Thấy Mặt Trời 9/1969)

Ta Quyết Phải Sống (tập nhạc Ta Phải Thấy Mặt Trời 9/1969)

Ta Thấy Gì Đêm Nay (tập nhạc Kinh Việt Nam 1968)

Tặng người Mẹ già đã gặp trong đoàn người từ Quảng Trị về Huế(tập nhạc Phụ Khúc Da Vàng 1972) - (theo Đặng Tiến - Văn Học số 186&187 - 2001)

Tặng Những THành Phố Việt Nam(tập nhạc Phụ Khúc Da Vàng 1972) - (theo Đặng Tiến - Văn Học số 186&187 - 2001)

Thành Phố mùa Xuân (Sài Gòn Mùa Xuân) (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Thuở Bống Là Người

Thương Một Người (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Tiến Thoái Lưỡng Nan

Tiếng Hát Dạ Lan (Tiếng hát Khánh Ly - Hát Cho Quê Hương Việt Nam 2 / ấn hành trước 1975)

Tình Ca Người Mất Trí

Tình Nhớ (tập nhạc Như Cánh Vạc Bay)

Tình Khúc Ơ-Bai (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Tình Sầu (tập nhạc Tình Khúc Trịnh Công Sơn)

Tình Xa (tập nhạc Như Cánh Vạc Bay)

Tình Xót Xa Vừa (tập nhạc Như Cánh Vạc Bay)

Tình Yêu Tìm Thấy (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Tôi Biết Tôi Yêu

Tôi Đã Mất (Tiếng hát Khánh Ly 5 - Lời Ru Đêm / ấn hành trước 1975)

Tôi Đang Lắng Nghe (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Tôi Ơi Đừng Tuyệt Vọng (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Tôi Ru Em Ngủ (tập nhạc Tình Khúc Trịnh Công Sơn)

Tôi Sẽ Đi Thăm (Tiếng hát Khánh Ly 1 - Gia Tài Của Mẹ / ấn hành trước 1975)

Tôi Tìm Tôi

Trong Nỗi Đau Tình Cờ (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Tự Tình Khúc (Tiếng hát Khánh Ly 4 - Lời Mẹ Ru / ấn hành trước 1975)

Từng Ngày Qua (tập nhạc Cỏ Xót Xa Đưa)

Tuổi Đá Buồn (tập nhạc Thần Thoại Quê Hương, Tình Yêu và Thân Phận)

Tuổi Đời Mênh Mông (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Tuổi Trẻ Việt Nam (tập nhạc Ta Phải Thấy Mặt Trời 9/1969)

Từng Ngày Qua (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Tưởng Rằng Đã Quên (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Ướt Mi (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Vết Lăn Trầm (tập nhạc Thần Thoại Quê Hương, Tình Yêu và Thân Phận)

Vẫn Có Em Bên Đời (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Vẫn Nhớ Cuộc Đời (tập nhạc Cỏ Xót Xa Đưa)

Vàng Phai Trước Ngõ (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Về Giữa Đồng Hoang

Về Trong Suối Nguồn

Về Thăm Mái Trường Xưa(Tự Tình Khúc - Nhạc Hoà Tấu TCS)

Vì Tôi Cần Thấy Em Yêu Đời (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Việt Nam Ơi Hãy Vùng Lên (tập nhạc Ta Phải Thấy Mặt Trời 9/1969)

Vườn Xưa (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Xa Dấu Mặt Trời (tập nhạc Tình Khúc Trịnh Công Sơn)

Xác Ta Xác Thù (tập Phụ Khúc Da Vàng 1972, theo Đặng Tiến)

Xanh Lòng Phai Tàn (Tiếng hát Khánh Ly 4 - Lời Mẹ Ru / ấn hành trước 1975)

Xin Cho Tôi (Tiếng hát Khánh Ly 1 - Gia Tài Của Mẹ / ấn hành trước 1975)

Xin Cho Tôi Nói (tập nhạc Thần Thoại Quê Hương, Tình Yêu và Thân Phận)

Xin Mặt Trời Ngủ Yên (tập nhạc Thần Thoại Quê Hương, Tình Yêu và Thân Phận)

Xin Trả Nợ Người (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

Yêu Dấu Tan Theo (Tuyển tập những bài ca không năm tháng)

****

III. Thư Mục các Tập Nhạc Đã Xuất bản

1. Nhạc Trịnh Công Sơn - 72 bài ca chọn lọc

(gồm 6 tập nhạc xuất bản trước 1975)

a. Kinh Việt Nam

1. Dân ta vẫn sống

2. Chờ nhìn quê hương sáng chói

3. Dựng lại người dựng lại nhà

4. Ngày mai đây bình yên

5. Cánh đồng hoà bình

6. Ta thấy gì đêm nay

7. Sao mắt mẹ chưa vui

8. Đôi mắt nào mở ra

9. Hãy đi cùng nhau

10. Hành Ca

11. Đồng dao hoà bình

12. Nối vòng tay lớn

b. Ta phải thấy mặt trời

13. Ta phải thấy mặt trời

14. Những giọt máu trổ bông

15. Những ai còn là Việt nam

16. Tuổi trẻ Việt Nam

17. Chính chúng ta phải nói

18. Ta đi dựng cờ

19. Đừng mong ai, đừng nghi ngại

20. Việt nam ơi hãy vùng lên

21. Ta quyết phải sống

22. Chưa mòn giấc mơ

23. Huế Sài gòn Hà nội

c. Thần thoại quê hương, tình yêu và thân phận

24. Xin mặt trời ngủ yên

25. Nước mắt cho quê hương

26 Lại gần với nhau

27. Phúc âm buồn

28. Ca dao mẹ

29. Người già em bé

30. Du mục

31. Xin cho tôi nói

32. Vết lăn trầm

33. Lời của dòng sông

34. Tuổi đá buồn

35. Cúi xuống thật gần

d. Như cánh vạc bay

36. Tình nhớ

37. Tình xa

38. Những con mắt trần gian

39. Ru ta ngậm ngùi

40. Như cánh vạc bay

41. Một ngày như mọi ngày

42. Người về bỗng nhớ

43. Rừng xưa đã khép

44. Ru em

45. Tình xót xa vừa

46. Hãy khóc đi em

47. Em đã cho tôi bầu trời

48. Rồi như đá ngây ngô

49. Này em có nhớ

50. Hãy cứ vui như mọi ngày

e. Tình khúc Trịnh Công Sơn

51. Nhìn những mùa thu đi

52. Diễm xưa

53. Nắng thuỷ tinh

54. Dấu chân địa đàng

55. Cuối cùng cho một tình yêu

56. Còn tuổi nào cho em

57. Mưa hồng

58. Xa dấu mặt trời

59. Ru em từng ngón xuân nồng

60. Gọi tên bốn mùa

61. Tôi ru em ngủ

62. Tình sầu

f. Cỏ xót xa đưa

63. Cát bụi

64. Từng ngày qua

65. Nghe tiếng muôn trùng

66. Còn có bao ngày

67. Nghe những tàn phai

68. Em hãy ngủ đi

69. Còn thấy mặt người

70. Vẫn nhớ cuộc đời

71. Hãy yêu nhau đi

72. Cỏ xót xa đưa

...

Tiểu Sử Nhật Ngân

Nhật Ngân

Tên thật là Trần Nhật Ngân. Sinh tại Thanh Hóa và lớn lên tại Ðà Nẵng. Cựu cán bộ tâm lý chiến trung tâm huấn luyện Quang trung. Hiện định cư tại Hoa Kỳ từ năm 1982. Theo học nhạc với giáo sư Ðỗ Thế Phiệt về violon và piano. Khởi sáng tác từ năm 1959. Ngoài viết những ca khúc ký tên Nhật Ngân, ông còn một số sáng tác chung với nhạc sĩ Trần Trịnh, Và vì, cả hai chơi thân với Lâm Ðệ (con rể chủ hãng dĩa Sóng Nhạc) nên đã khai sinh ra tên: Trịnh Lâm Ngân.

Những nhạc bản phổ biến rộng trong quần chúng:Tôi Ðưa Em Sang Sông (viết chung với Y Vũ)

Ngày Vui Qua Mau

Lời Ðắng Cho Một Cuộc Tình

Bài Hát Cho Người Kỷ Nữ

Ðêm Nay Ai Ðưa Em Về

Một Mai Giã Từ Vũ Khí

Xuân Này Con Không Về

Qua Cơn Mê

Xin Chia Buồn

Mùa Xuân Của Mẹ

Người Tình Và Quê Hương

Anh Giải Phóng Tôi Hay Tôi Giải Phóng Anh?

Ngày Ðá Ðơm Bông

Cả Nhà Làm Thơ (phổ thơ Trần Mộng Tú)

Nhật Ngân: 40 năm cho âm nhạc Việt Nam

"Tôi không bao giờ than vãn cuộc đời. Tôi vẫn mang trái tim của tôi, mang sự yêu mến cuộc đời của mình để bước vào cuộc đời".

Năm nay (?) 58 tuổi đời, nhưng Nhật Ngân đã có một quá trình hoạt động trong lãnh vực âm nhạc từ 40 năm qua. Ðó là một tên tuổi lớn trong làng âm nhạc, tác giả của nhiều ca khúc giá trị - với số lượng lên tới hàng trăm bài, không kể đến những nhạc phẩm Mỹ hoặc Pháp do ông soạn lời Việt. Không những thế, ngoài việc sáng tác ca khúc, Nhật Ngân còn là tác giả của nhiều nhạc kịch rất quen thuộc trong các chương trình video.

Trần Nhật Ngân, sinh năm 1942 tại Thanh Hóa và là con út trong một gia đình sáu người con. Vì thân phụ là một công chức thường phải di chuyển nhiều, nên Nhật Ngân cũng đã từng sống ở nhiều nơi: Huế và Ðà Nẵng.

Vào khoảng cuối thập niên 50, Nhật Ngân cùng mẹ vào SàiGòn, theo chân các anh chị đã vào đây từ trước, trong khi bố ông đã qua đời từ lâu. Sau khi học hết trung học ở trường Võ Trường Toản và lấy được mảnh bằng tú tài, ông trở ra Ðà Nẵng dạy nhạc và Việt văn tại trường Phan Thanh Giản. Trước đó, tại Ðà Nẵng và Huế, Nhật Ngân đã đến với âm nhạc qua sự chỉ dẫn của các linh mục và sau đó ở Sài Gòn, qua sự hướng dẫn của những người thân trong họ là giáo sư âm nhạc và nhạc sĩ nổi tiếng như Ðỗ Thế Phiệt và Nhật Bằng.

Theo lời tâm sự của Nhật Ngân, đáng lẽ ông đã trở thành một nhạc công xử dụng vĩ cầm như người em họ là Nhật Hiền, nhưng vì gia đình ông quá nghèo, không đủ khả năng mua cho ông nhạc khí này. Do đó, ông đành quyết định thôi học. Và chính quyết định đó đã đưa Nhật Ngân đi theo con đường sáng tác.

"Tôi Ðưa Em Sang Sông"

Vì lòng đam mê âm nhạc và nhất là nhờ ở khả năng thiên phú của mình, Nhật Ngân đã hoàn thành nhạc phẩm đầu tay khi ông mới vừa 18 tuổi vào năm 1960. Ðó là một ca khúc tình cảm mang tên "Tôi Ðưa Em Sang Sông."

Về trường hợp ra đời ca khúc này, Nhật Ngân cho biết: Khi trở về dạy học ở Ðà Nẵng, ông có một người yêu.Mà thời đó các gia đình ở miền Trung, vấn đề là phải có chức phận, thì họ mới gả con gái cho mình. Thế nhưng thuở đó ông chỉ là người dạy học thôi, nhất là còn trẻ lắm, nên gia đình cô ấy không chịu gả và cô ấy đi lấy chồng. "Thật sự là ngẫu hứng thôi, tôi làm bài hát đó".

Mặc dù chưa có phương tiện phổ biến rộng rãi trong thời gian đầu, nhưng "Tôi Ðưa Em Sang Sông" đã trở thành một ca khúc được giới học sinh, sinh viên Ðà Nẵng rất ưa thích, chép tay chuyền cho nhau hát.

Sau đó Nhật Ngân gửi ca khúc này vào Sài Gòn nhờ nhạc sĩ Y Vân phổ biến dùm, với sự sửa đổi một vài chữ trong bản nhạc cho hợp với đường lối của Bộ Thông Tin, lúc đó không cho phép phổ biến những nhạc phẩm ủy mị, ướt át. Câu "Rồi thời gian lặng lẽ trôi, đời tôi là cánh mây trôi bốn phương trời. Và đời em là cánh hoa thì bao người ước mơ, đưa đón trông chờ" được nhạc sĩ Y Vân đổi thành "Rồi thời gian lặng lẽ trôi, đời tôi là chiến binh đi khắp phương trời. Mà đời em là ước mơ đẹp muôn ngàn ý thơ, như ngóng trông chờ" cho phù hợp với hoàn cảnh chiến tranh của đất nước.

Câu kết của bản chính là "Nàng đã thay một lối về, thay cả bàn tay đón đưa" cũng đã được Y Vân đổi thành "Nàng đã thay một lối về, quên cả người trong gió mưa." Sự thay đổi lời ca này đã khiến cho cảm thấy "hẫng" đi một chút, như lời ông nói, vì không đúng với tâm trạng của mình khi đến lúc đó, chưa hề trải qua đời sống trong quân ngũ.

Hơn nữa, vì tác giả còn là một người chưa có tên tuổi nên cần nhờ tới một nhạc sĩ nổi tiếng đứng chung tên với "Tôi Ðưa Em Sang Sông" để dễ dàng đến với quần chúng hơn. Khi được phát hành, "Tôi Ðưa Em Sang Sông" được ký tên bởi hai người là Trần Nhật Ngân và Y Vũ.

Ðêm Nay Ai Ðưa Em Về

Với một tâm hồn lãng mạn của thời niên thiếu, Nhật Ngân, vì cảm mến giọng ca của một nữ ca sĩ tên tuổi thời đó, đã cảm hứng để sáng tác tình khúc thứ nhì của ông là "Ðêm Nay Ai Ðưa Em Về" đã được Lệ Thanh trình bầy lần đầu tiên qua phần phụ họa của Hồng Phúc và Thanh Sơn. Cũng như "Tôi Ðưa Em Sang Sông, " nhạc phẩm "Ðêm Nay Ai Ðưa Em Về" vào đầu thập niên 60 đã trở thành ca khúc quen thuộc đối với thính giả của các đài Sài Gòn và Quân Ðội và là những nhạc phẩm được nhà Diên Hồng xuất bản dưới hình thức những bản nhạc rời bán rất chạy.

Cuộc đời quân ngũ.

Năm 1965, Nhật Ngân gia nhập Cục Tâm Lý Chiến, một năm sau ông được chuyển về làm trưởng ban văn nghệ của Trung Tâm Huấn Luyện Quang Trung cho đến năm 1975. Trong thời kỳ này ông viết rất nhiều ca khúc về quân đội trong số có những bài quen thuộc như "Người Tình Và Quê Hương, " "Lính Xa Nhà, " "Mùa Xuân Của Mẹ, " "Xuân Này Con Không Về, " v.v. Riêng ca khúc sau là một trong những ca khúc dính liền với tên tuổi của Duy Khánh, khiến có nhiều người lầm tưởng chính Duy Khánh là tác giả.

Sau 1975 kẹt lại Việt Nam, Nhật Ngân thỉnh thoảng cùng với một số anh chị em cùng hoàn cảnh đi trình diễn nhiều nơi. Thời gian này ông đã cho ra đời nhạc phẩm nổi tiếng, có tính cách châm biếm điều mà nhà cầm quyền Việt Nam thời kỳ này gọi là "giải phóng" vào tháng Tám năm 75. Ðó là ca khúc "Anh Giải Phóng Tôi Hay Tôi Giải Phóng Anh?" được nữ ca sĩ Ngọc Minh phổ biến đầu tiên tại hải ngoại sau khi vượt biển rời khỏi Việt Nam.

Nhật Ngân sau đó cũng một mình rời Việt Nam vào năm 1982, bị kẹt ở trại tỵ nạn Sikiu, Thái Lan cho đến năm 84 mới được nhận vào Hoa Kỳ và ông được nữ ca sĩ Thanh Thúy bảo trợ về sống tại phía bắc Hollywood. Một thời gian sau, ông dời xuống Orange County ở chung với nghệ sĩ Nguyễn Long trong khi chờ ngày đoàn tụ với vợ con vào năm 90.

"Thích thì tôi viết, không thích thì tôi thôi".

Nhật Ngân lập gia đình vào năm 1969 và có ba người con. Người con gái lớn của ông tên Ngân Khánh, đã tốt nghiệp cử nhân về âm nhạc Ðại học Fullerton, nam California. Ông đã lấy tên Ngân Khánh để ký dưới một số nhạc phẩm như "Giã Từ Vũ Khí" và "Cám Ơn." Người con trai kế của ông đang theo học về ngành dược, trong khi người con trai út đã tốt nghiệp về ngành điện toán. Với tình trạng như vậy, Nhật Ngân cho là mình đã được thảnh thơi trong việc sáng tác "thích thì tôi viết, không thích thì tôi thôi."

Ngay thời gian đầu đặt chân lên đất Mỹ, Nhật Ngân đã vùi đầu ngay vào công việc sáng tác. Ông cho ra đời nhạc phẩm đầu tiên tại hải ngoại là "Hương." Nhật Ngân đã dựa trên một bài thơ của Nguyễn Long để soạn thành cakhúc này.

"Hương" đã thành công ngay từ bước đầu với tiếng hát của Elvis Phương, kế đó với tiếng hát của Tuấn Anh và gần đây hơn cả là Nguyễn Hưng.

Nhật Ngân cũng từng phổ nhạc từ một số bài thơ tại hải ngoại, trong số có bài thơ "Kiếp Sau" của Trần Mộng Tú, do Ái Vân trình bầy trên một chương trình video của trung tâm Thúy Nga.

Nhật Ngân cho biết đối với những sáng tác có "hơi hướng quê hương" của ông "thì Duy Khánh, Hương Lan, Thanh Tuyền là thích hợp hơn cả ". Do đó, ông thường nhắm vào một tiếng hát đặc biệt để sáng tác trước khi gửi đến người nghe. Còn về những ca khúc tình cảm thì "những bài của tôi như "Ngày Vui Qua Mau, " "Lời Ðắng Cho Một Cuộc Tình" hay "Hương" thì đủ giọng ca có thể hát được."

Tình trạng nghệ sĩ sáng tác hiện nay.

Theo Nhật Ngân, cuộc sống của một nghệ sĩ sáng tác hiện nay ở hải ngoại đang trong tình trạng dễ thở hơn những năm trước về mặt kinh tế mà nguyên nhân chính do sự phổ biến mạnh mẽ của các chương trình video ca nhạc.

Sự phát triển của video từ hơn 10 năm nay đã nuôi dưỡng được phong trào sáng tác nhạc mới cũng như một số hoạt động văn nghệ cho các nhạc sĩ bằng cách này hay cách khác có thể sống được. "Những năm trước thì tôi nghĩ là không sống nổi. Cái thời điểm trước, từ 84 trở đi cho tới khoảng độ 90, 91, 92 chẳng hạn thì tương đối mình sống vẫn èo ọt lắm. Nhưng những năm sau này chẳng hạn, từ khi mà video mạnh lên, những video như là Thúy Nga, Asia hay mấy trung tâm lớn họ làm mạnh lên thì tôi nghĩ nếu những người nào có khả năng thì có thể vẫn sống được với ngành âm nhạc."

Ðối với một số nhạc sĩ khi ghi nhận về dòng nhạc Việt trong nước và hải ngoại đã cho rằng có sự khác biệt, nhưng theo Nhật Ngân thì hai dòng nhạc đều giống nhau, đặt căn bản trên sự rung động của tâm hồn mình: "Tôi thật sự không biết đối với những tác giả khác như thế nàọ Nhưng mà riêng tôi, thì tôi thấy khi mình gặp những cái rung động nào đó xẩy đến với tâm hồn mình thì mình vẫn viết thoải mái. Tôi nghĩ trước năm 75 và sau năm 75 cũng đều giống nhau cả. Những nguồn cảm hứng đến với tôi thì tôi có thể trọn vẹn đem tới được người nghe."

Ngay như dựa trên sự thay đổi về hoàn cảnh xã hội trước kia và hiện nay, ông cũng không cho là có ảnh hưởng đến công việc sáng tác của mình vì hiện nay ông vẫn sáng tác một cách đều đặn.

Mức độ sáng tác của Nhật Ngân được ông ví von như một cái máy xe hơi chạy đều nên không bị trục trặc và rỉ sét. Trái với một vài nghệ sĩ cùng thời với ông, không còn tìm thấy được hứng thú trong việc sáng tác hoặc không có dịp để phổ biến tác phẩm mình.

Những kinh nghiệm cho những người tiếp nối.

Nhật Ngân cho biết cách hiệu quả nhất để phổ biến những ca khúc của những người sáng tác hiện nay là qua phương tiện video. Tuy nhiên đó không phải là điều mà những trung tâm nhạc có thể thực hiện được một cách dễ dàng. Vì phần lớn các trung tâm nhạc hiện nay vẫn dùng nhiều nhạc phẩm cũ, trong khi có rất nhiều sáng tác mới từ khắp nơi được gửi đến. Về điểm này, Nhật Ngân đưa ra những nhận xét "Những trung tâm nhạc tốn kém nhiều trong việc thực hiện một bài hát hoặc là một màn video chẳng hạn. Họ làm ăn, cho nên họ chắc ăn hơn. Họ không muốn đánh bài với những tác phẩm mới mà không biết có đi đến đâu không. Thật sự tôi cũng không dám nói là mọi trung tâm đều nặng về thương mại. Thế nhưng phải "có thực mới vực được đạọ" Tôi nghĩ là họ vẫn phải nghĩ đến chuyện sản phẩm của họ có được yêu thích không. Thành ra khi lựa bài, họ rất là khó khăn. Khó khăn vì nếu xài bài của người trẻ mà lỡ bài không ăn là họ mất credit, sản phẩm bán không chạy. Ðã tốn tiền mà không chạy, rồi sẽ khiến khán giả bắt đầu sợ các sản phẩm có những bài nhạc không ăn khách."

Vấn đề phổ biến những ca khúc mới của những tác giả trẻ cứ luôn ở trong vòng lẩn quẩn. Một giải pháp tương đối hữu hiệu theo ông là nếu những nhạc sĩ trẻ có khả năng thì nên tự mình thực hiện một clip video cho ca khúc của mình để giới thiệu với các trung tâm như trong trường hợp của nhạc sĩ Trịnh Nam Sơn trước kia đã thực hiện một clip video rất công phu và tốn kém để giới thiệu tác phẩm của mình. "Mà khi ca khúc đó thật sự được mọi người chấp nhận thì trung tâm họ sẽ bắt đầu từ từ chấp nhận cái tên đó luôn."

Nhật Ngân gọi đó là một sự đầu tư và là một sự hy sinh đầu tiên để đẩy tác phẩm của mình lên. Hoặc theo như kinh nghiệm của ông, nếu các nhạc sĩ trẻ muốn được các trung tâm lớn chú ý tới, cần phải làm một băng nhạc hay một CD "demo" thật hay ở phòng thâu, nhờ những giọng ca tên tuổi thu một hai nhạc phẩm của mình để gửi đến các trung tâm. Sau khi nghe băng nhạc mẫu đó các trung tân nhạc mới có thể quyết định đưa vào chương trình của họ hay không. Nếu chỉ gửi đến họ những nhạc phẩm viết hoặc in trên giấy, Nhật Ngân khẳng định kết quả chỉ là một con số không. Vì theo ông phần lớn các trung tâm nhạc không có khả năng nhìn bài để định giá được vấn đề nhạc phẩm đó có ăn khách hay không.

Trước vấn đề nhạc trong nước lan tràn tại hải ngoại.

Một vấn đề khác hiện vẫn còn là một đề tài đang được bàn tán tới nhiều là sự lan tràn của nhạc trong nước tại hải ngoại. Trước sự kiện này Nhật Ngân đã đưa ra một số nhận xét của ông về những giọng ca cũng như những sáng tác trong nước. Thêm vào đó là những lý do khiến những trung tâm nhạc tại hải ngoại nhắm vào việc khai thác những tác phẩm đó: "Thật sự thì nhạc trong nước trong thời gian vừa rồi rộ ra ở ngoài, thì mình công nhận là trong đợt đó, trong nước có một số bài có vẻ nghe được, có vẻ ăn khách đối với quần chúng.

Sự kiện được mọi người thích thì cũng đúng thôi. Vì bài dễ nghe, có một chiều hướng tương đối khác với sáng tác bên này. Thứ đến là các giọng ca bên đó rất rất thích hợp với các loại bài đó. Các trung tâm bên này xử dụng lại những bài hát đó là vì những bài đã được lăng xê rồi, thành họ mạnh bạo thu thanh với những giọng hát ở